chat

โรคไข้มาลาเรีย


ช่วงหน้าฝนที่อากาศชื้นเย็นแบบนี้ ทำให้โรคที่มียุงเป็นพาหะเริ่มกลับมาระบาดอีกครั้ง จากปัญหาน้ำท่วมขังและยุงชุกชุม นอกเหนือจากโรคไข้เลือดออกแล้ว ไข้มาลาเรียยังเป็นอีกโรคหนึ่งที่เป็นอันตราย โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบทตามแนวป่าที่มีน้ำขัง มียุงก้นป่องเป็นพาหะ ระยะเจริญเติบโตของเชื้ออยู่ระหว่าง 10-12 วัน เมื่อยุงที่มีเชื้อมาลาเรียไปกัดคน ก็จะปล่อยเชื้อมาลาเรียจากต่อมน้ำลายเข้าสู่คน จึงทำให้คนที่ถูกยุงกัดเป็นไข้มาลาเรีย ผู้ป่วยจะมีไข้สูง หนาวสั่น ซีดลง เนื่องจากเม็ดเลือดแดงแตก ถ้าเป็นชนิดรุนแรงอาจมีอาการไตวาย ตับอักเสบ ปอดผิดปกติ และมาลาเรียขึ้นสมองได้

โรคไข้มาลาเรีย (Malaria) คืออะไร?
มาลาเรียมีกี่ชนิด?
อาการของโรคไข้มาลาเรีย
การตรวจวินิจฉัยโรคมาลาเรีย
แนวทางการรักษาโรคมาลาเรีย
Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับโรคมาลาเรีย

โรคไข้มาลาเรีย (Malaria) คืออะไร?

โรคไข้มาลาเรีย

โรคไข้มาลาเรีย เรียกอีกอย่างว่า ‘ไข้ป่า’ หรือ ‘ไข้จับสั่น’ เป็นโรคติดต่อที่เกิดจากเชื้อโปรโตซัวพลาสโมเดียม ซึ่งมี 5 ชนิด และเป็นเชื้อโรคที่อาศัยในเลือด โรคไข้มาลาเรียมีความชุกชุมตามบริเวณที่เป็นป่าเขาและมีแหล่งน้ำ ในปัจจุบันถือเป็นโรคประจำถิ่นที่ยังเป็นปัญหาทางด้านสาธารณสุข

มาลาเรียมีกี่ชนิด?

เชื้อมาลาเรียชนิดก่อโรคในคนมี 5 ชนิด/สายพันธุ์ ได้แก่

1) เชื้อมาลาเรียพลาสมาโมเดียมฟัลซิปารัม (Plasmodium falciparum: P.f) เป็นชนิดที่รุนแรงที่สุด มักพบอาการดื้อยาและเกิดภาวะแทรกซ้อนได้มาก ทำให้ไข้มาลาเรียขึ้นสมองจนเสียชีวิต

2) เชื้อมาลาเรียพลาสมาโมเดียม ไวแวกซ์ (Plasmodium vivax: P.v) มีอาการรุนแรงน้อยกว่าเชื้อมาลาเรียพลาสมาโมเดียมฟัลซิปารัม มักไม่ดื้อยาและเกิดภาวะแทรกซ้อนน้อย หากไม่รักษาให้หาย เชื้อจะแฝงตัวอยู่ในตับนานตั้งแต่ 6-12 เดือน ไปจนถึง 8 ปี สามารถกลับมาเป็นโรคซ้ำได้ เพราะมีระยะพักตัวที่เรียกว่า ฮิบโนซอยต์ (hypnozoite) แล้วจึงแบ่งตัวเข้าสู่กระแสเลือดทำให้ป่วยได้อีกครั้ง

3) เชื้อมาลาเรียพลาสมาโมเดียม มาลาเรียอิ (Plasmodium malariae: P.m) เป็นเชื้อมาลาเรียชนิดที่ทำให้การติดเชื้อเป็น ๆ หาย ๆ มีระยะฟักตัวประมาณ 18-40 วัน

4) เชื้อมาลาเรียพลาสมาโมเดียม โอวาเล (Plasmodium ovale: P.o) สามารถแฝงตัวอยู่ในตับได้นานหลายปีหลังการติดเชื้อครั้งแรก

5) เชื้อมาลาเรียพลาสมาโมเดียม โนไซ (Plasmodium knowlesi: P.k) ดำเนินโรคและแสดงอาการได้รวดเร็ว พบในลิงแสมที่ติดต่อสู่คนโดยมียุงก้นป่องเป็นพาหะ

อาการของโรคไข้มาลาเรีย

ผู้ป่วยจะมีไข้สูงถึง 40 องศา ตัวร้อน หนาวสั่น ลมหายใจร้อน หน้าแดง ปากซีด และกระหายน้ำ

โรคไข้มาลาเรีย

ชีพจรเต้นเร็วและแรง

ปวดศีรษะลึกเข้าไปในกระบอกตา แต่ไม่มีน้ำมูก

ปวดเมื่อยตามกล้ามเนื้อ

คลื่นไส้ เบื่ออาหาร

โรคไข้มาลาเรีย

มีอาการซีด ตาเหลือง ตัวเหลือง เนื่องจากเม็ดเลือดแดงแตก

สับสน ซึม และช็อกได้

การตรวจวินิจฉัยโรคมาลาเรีย

ตรวจสเมียร์เลือดด้วยฟิล์มหนาและบาง (Thick and Thin Blood Smear) เป็นการเจาะเก็บตัวอย่างเลือดส่งตรวจในห้องปฏิบัติการด้วยเทคนิคการย้อมสีเลือด หรือสเมียร์เลือดด้วยสีไรท์-กีมซ่า (Wright-Giemsa) บนแผ่นฟิล์มหนา-บางเพื่อตรวจหาเชื้อมาลาเรียในเลือด

ชุดตรวจเร็ว (Rapid diagnosis tests : RDTs) มีข้อดีตรงที่ไม่ต้องอาศัยบุคลากรผู้เชี่ยวชาญ ใช้งานง่าย และให้ผลการตรวจเร็ว

ตรวจยีน หรือตรวจรหัสทางพันธุกรรม (Gene test) เป็นการตรวจหาความผิดปกติหรือความเปลี่ยนแปลงของยีนระดับ DNA เพื่อตรวจหาสิ่งบ่งชี้การติดเชื้อมาลาเรียและระบุชนิดของเชื้อมาลาเรียได้

ตรวจหาปริมาณภูมิคุ้มกันร่างกาย (Antibody level test) เพื่อหาแอนติบอดีจำเพาะที่ร่างกายสร้างขึ้นมาต่อสู้กับเชื้อโปรโตซัวพลาสโมเดียมหลังติดเชื้อ

ตรวจทางชีวโมเลกุลหรือตรวจพีซีอาร์ (Polymerase chain reaction: PCR) เพื่อหาสารพันธุกรรมของเชื้อมาลาเรียในร่างกายพร้อมทั้งระบุชนิดของเชื้อ

แนวทางการรักษาโรคมาลาเรีย

ให้ยาคลอโรควิน (Chloroquine) ฆ่าเชื้อมาลาเรียได้บางสายพันธุ์ ขณะที่บางสายพันธุ์อาจดื้อยานี้

ยาอาร์เทมิซินิน (Artemisinin) เป็นยาฆ่าเชื้อมาลาเรียที่ดีที่สุดเพราะสามารถต้านเชื้อมาลาเรียได้ทุก สายพันธุ์

ยามาลาโรน (Malarone) ผสมกันระหว่างยาอะโตวาโควนและยาโปรควานิล

Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับ"โรคมาลาเรีย"

ถาม ตอบ

ภาวะแทรกซ้อนจากโรคมาลาเรียมีอะไรบ้าง?

- มาลาเรียขึ้นสมอง (Cerebral malaria) เกิดจากเชื้อในเซลล์เม็ดเลือดแดงอุดกั้นหลอดเลือดขนาดเล็กที่ไปเลี้ยงสมอง ทำให้สมองบวม สมองได้รับความเสียหาย

- ภาวะปอดบวมน้ำ (Pulmonary edema) เกิดจากของเหลวสะสมในปอด ทำให้หายใจลำบาก

- อวัยวะภายในล้มเหลว เกิดจากเชื้อมาลาเรียทำลายตับ-ไต ทำให้ม้ามแตก และเสียชีวิต

- โรคโลหิตจาง (Anemia) เชื้อมาลาเรียทำลายเซลล์เม็ดเลือดแดง ทำให้ขาดออกซิเจนไปเลี้ยงเนื้อเยื่อส่วนต่าง ๆ ของร่างกายจน ทำให้เป็นโรคโลหิตจาง

- ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ

- ไข้มาลาเรียในหญิงตั้งครรภ์อาจส่งผลให้ทารกคลอดก่อนกำหนด น้ำหนักแรกเกิดต่ำกว่าเกณฑ์

ถาม ตอบ

แนวทางการป้องกันโรคมาลาเรีย?

- ปกป้องตัวเองไม่ให้ถูกยุงกัดด้วยการสวมเสื้อผ้ามิดชิด ทายากันยุง นอนในมุ้ง

โรคไข้มาลาเรีย

- กำจัดแหล่งลูกน้ำบริเวณน้ำท่วมขังไม่ให้เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุง

บทความโดยนพ.ชวลิต หล้าคำมี