ภาวะไตเรื้อรัง แบ่งเป็น 5 ระยะ

โรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease) คือ โรคที่มีความผิดปกติของโครงสร้างและหน้าที่ ของไตนานกว่า 3 เดือน โดยดูจาก อัตราการกรองของเสียจากร่างกายเป็นค่าแสดงสมรรถภาพ การทำงานของไตที่ดีที่สุด

* ดูจากค่าอัตราการกรองของเสียจากร่างกาย หรือ Glome rular Filtration Rate (GFR) มีหน่วยเป็น มิลลิลิตร / นาที / พื้นที่ผิวของร่างกาย 1.73 ตารางเมตร

ทำไมการเลือกอาหารมีความจำเป็น สำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง

การได้รับสารอาหารที่ครบถ้วนและปริมาณพอดีกับร่างกายของผู้ป่วยที่ต้องการในแต่ละวัน มีความจำเป็นอย่างยิ่ง เพราะ

ช่วยให้มีภูมิต้านทานโรค

ช่วยเสริมสร้างกล้ามเนื้อ และซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ

ช่วยให้มีน้ำหนักตัวคงที่ และอยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม

ช่วยป้องกันโรคแทรกซ้อน เช่น โรคหัวใจ โรคกระดูกพรุน

สำหรับผู้ป่วยที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม ต้องคำนึงถึงสารอาหารต่าง ๆ โดยเฉพาะปริมาณ โปรตีน โซเดียม โปแตสเซียม ฟอสฟอรัส ฯลฯ เพื่อ

รักษาระดับโซเดียม และ โปแตสเซียมในเลือดให้อยู่ในระดับปกติ

สามารถรักษาระดับแคลเซียมและฟอสฟอรัสในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้

ป้องกันการเกิดภาวะบวมน้ำ หรือน้ำเกินในร่างกาย

สามารถให้ผู้ป่วยรับประทานอาหารได้ และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ฯลฯ

ดังนั้น ผู้ป่วยที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมควรปรึกษา และขอคำแนะนำจาก แพทย์ พยาบาล นักกำหนดอาหาร นักโภชนาการ เพื่อให้ท่านได้รับสารอาหารที่พอเหมาะ

หลักการ การให้อาหารสำหรับผู้ป่วยไตเรื้อรัง

1. โปรตีน

ผู้ป่วยไตเรื้อรังที่มีอัตราการกรอง < 60 จำเป็นต้องลดปริมาณการรับประทานโปรตีนเหลือ 0.6- 0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กก. เพื่อควบคุมยูเรียในเลือด และชะลอการเสื่อมของไต

ส่วนผู้ป่วยไตเรื้อรังที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมแล้วมีความต้องการโปรตีนมากกว่าคนปกติ เพราะมีการสูญเสียกรดอะมิโนจำนวนมากในระหว่างการฟอกเลือดมีข้อแนะนำให้ผู้ป่วยได้รับโปรตีนอยู่ที่ 1.2 กรัม ต่อน้ำหนักตัวที่ควรจะเป็น และผู้ป่วยควรได้รับโปรตีนที่มีคุณภาพสูงได้แก่ เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน ไข่ขาว

เนื้อสัตว์ที่ควรเลือก

เนื้อสัตว์ที่ควรเลี่ยง

2. ไขมัน

เนื่องจากผู้ป่วยมักมีไขมันในเลือดสูงร่วมด้วยจึงต้องเลือกน้ำมันชนิดที่ดีที่ไม่เพิ่ม ไขมันตัวร้าย (LDL-Cholesterol) ในร่างกาย

น้ำมัน ที่ควรเลือก

น้ำมันที่มีกรดโอเลอิกสูง อาทิ

น้ำมัน ที่ควรเลี่ยง

เพราะมีไขมันอิ่มตัวสูง เช่น

3. น้ำ

แนะนำให้ได้รับน้ำประมาณ 1 ลิตรต่อวัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับอาการบวม และปริมาณปัสสาวะของผู้ป่วย ซึ่งควรได้รับ คำแนะนำจากแพทย์

4. วิตามิน

ควรได้รับวิตามินบางชนิดเพิ่ม โดยเฉพาะวิตามินชนิดที่ละลายในน้ำ เช่น วิตามินบีต่างๆ และกรดโฟลิก เนื่องจากจะมีการสูญเสียวิตามินเหล่านี้ทางน้ำยาที่ใช้ในการฟอกเลือดด้วย เครื่องไตเทียม และมักจะได้รับวิตามินเหล่านี้น้อย เนื่องจากถูกจำกัดผักและผลไม้ ควรเลี่ยงวิตามินเอ เนื่องจากจะมีการสะสมในร่างกายทำให้เกิดพิษได้

5. โซเดียม

การรับประทานเกลือหรือโซเดียมมาก ทำให้ความดันโลหิตสูงและบวมน้ำ ปริมาณของโซเดียม ที่ควรได้รับ ไม่ควรเกิน 2,300 มิลลิกรัม/วัน (เท่ากับ 1 ช้อนชาของเกลือแกงหรือน้ำปลา 3 ช้อนชาต่อวัน) ในกรณีมีความดันโลหิตสูงและควบ คุมได้ยากมีอาการบวมหรือมีน้ำในช่องท้อง และการทำงานของหัวใจ ไม่ปกติรวมทั้ง มีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น ควรจำกัดโซเดียมให้น้อยกว่า 1,800 มิลลิกรัม

ปริมาณโซเดียมในเครื่องปรุงรสต่างๆ

เครื่องปรุงรสมักมีปริมาณโซเดียมสูงควรอ่านฉลาก และจำกัดปริมาณการใช้

กับข้าวและของกินเล่นที่มี โซเดียมสูง

6. โปแตสเซียม

ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่มีการทำงานของไตลดลงมาก และผู้ป่วยที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม ควรจำกัดโปแตสเซียมปริมาณที่ควรได้รับในอาหารไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน

วิธีการลดปริมาณโปแตสเซียมในอาหาร เช่น การนำผักมาสับเป็นชิ้นเล็กๆ ต้มในน้ำ แล้วเทน้ำทิ้งจะกำจัดโปแตสเซียมออกได้ ปริมาณร้อยละ 20 - 30 อย่างไรก็ตามอาหารจะ สูญเสียคุณค่าของวิตามินที่จำเป็นด้วย

ผักที่มีโปแตสเสี่ยมต่ำถึงปานกลาง ที่ควรเลือก

ผักที่มีโปแตสเสี่ยมสูง ที่ควรเลี่ยง

ธัญพืชและน้ำผักที่มีโปแตสเสี่ยมสูง ที่ควรเลี่ยง

ผลไม้ที่มีโปแตสเสี่ยมต่ำถึงปานกลาง ที่ควรเลือก

ผลไม้ที่มีโปแตสเสี่ยมสูง ที่ควรเลี่ยง

การมีภาวะฟอสฟอรัสในเลือดสูง ทำให้เกิดโรคแทรกซ้อนของต่อมพาราธัยรอยด์ชนิดทุติยภูมิซึ่งทำให้เกิดอาการต่างๆ (ดังแผนภูมิด้านล่าง) จึงต้องควบคุมปริมาณของฟอสฟอรัสในอาหารร่วมกับ การรับประทานยาที่ช่วยป้องกันการดูดซึมฟอสฟอรัส เช่น แคลเซียมคาร์บอเนต เป็นต้น ซึ่งต้องรับประทาน พร้อมกับอาหารจึงจะได้ผลในการช่วยลดปริมาณการดูดซึมฟอสฟอรัส

ปริมาณฟอสฟอรัสที่แนะนำให้รับประทานต่อวันคือ 800 - 1,200 มิลลิกรัม โดยรักษาระดับ ฟอสฟอรัสในเลือดไม่ให้เกิน 5.5 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร

แผนภูมิแสดงผลเสียของการได้รับฟอสฟอรัสมากในผู้ป่วยไตเรื้อรัง

8. แคลเซียม

ผู้ป่วยไตเรื้อรัง ควรได้รับแคลเซียมเสริมทั้งใช้ในการทดแทน และเป็นตัวช่วยจับฟอสเฟต ซึ่งต้อง รับประทานพร้อมอาหาร จึงจะได้ผล และควรมีระดับแคลเซียมในเลือดไม่สูงเกิน 10.5 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร เพื่อหลีกเลี่ยงการเกิดโรคแทรก ซ้อน