Yanhee
chat

ภาวะแลคติกสูงเฉียบพลัน


ในช่วงหน้าร้อนที่รู้สึกอ่อนเพลียง่ายแบบนี้ อย่ามองข้ามอาการอ่อนเพลียเรื้อรัง หายใจไม่อิ่ม หรือกล้ามเนื้อล้าผิดปกติ หากพักผ่อนแล้วไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจเช็กระดับกรดในเลือดก่อนจะลุกลามเป็นอาการเฉียบพลัน โดยเฉพาะกรดแล็คติกหากสะสมในกระแสเลือดเร็วเกินไปจนเข้าสู่ภาวะแล็คติกสูงเฉียบพลัน นี่คือสัญญาณวิกฤตที่บอกว่าร่างกายกำลังขาดออกซิเจนหรือระบบเผาผลาญกำลังล้มเหลว ภาวะแล็คติกสูงเฉียบพลันถือเป็นภาวะที่มีความรุนแรง เนื่องจากระดับกรดที่สูงในเลือดส่งผลต่อการทำงานของอวัยวะ เช่น หัวใจ สมอง และไต หากไม่ได้รับการรักษา อาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ภาวะช็อก หรืออวัยวะล้มเหลวหลายระบบ และอาจอันตรายถึงขั้นเสียชีวิต

ภาวะกรดแลคติกสูงคืออะไร?
ประเภทของภาวะแลคติกสูงเฉียบพลัน
อาการของภาวะแลคติกสูงเฉียบพลัน
แนวทางการวินิจฉัยภาวะแลคติกสูงเฉียบพลัน
แนวทางการรักษาภาวะแลคติกสูงเฉียบพลัน
Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับภาวะแลคติกสูงเฉียบพลัน

ภาวะกรดแลคติกสูงคืออะไร?

Lactic Acidosis

ภาวะกรดแลคติกสูง (Lactic acidosis) คือ ภาวะที่มีกรดแลคติก (Lactic Acid) ในเลือดสูงกว่าปกติ กรดชนิดนี้ร่างกายจะผลิตขึ้นเองตามธรรมชาติจากกระบวนการเผาผลาญพลังงานของเซลล์ โดยเฉพาะในสภาวะที่ออกซิเจนไม่เพียงพอ เช่น ขณะออกกำลังกาย โดยปกติร่างกายสามารถกำจัดกรดแลคติกออกได้ โดยตับและไต หากร่างกายมีการสร้างกรดแลคติกมากผิดปกติ หรือไม่สามารถกำจัดออกได้ดี ก็จะทำให้เกิดภาวะกรดแลคติกสูงขึ้นได้ มักพบค่ามากกว่า 4 mmol/L และมีค่า pH ในเลือดต่ำกว่า 7.35

ประเภทของภาวะแลคติกสูงเฉียบพลัน

สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท คือ

ภาวะกรดแล็คติกในเลือดสูงชนิด A

เกิดจากภาวะที่เนื้อเยื่อของร่างกายขาดออกซิเจนทำให้เซลล์ต้องสร้างพลังงานในรูปแบบที่ทำให้เกิดกรด แล็คติกมากขึ้น เช่น

Lactic-icon-1

ความผิดปกติของปอดที่ทำให้ร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ

Lactic-icon-2

ความผิดปกติของระบบไหลเวียนโลหิต ทำให้เลือดไปเลี้ยงเนื้อเยื่อลดลง

Lactic-icon-3

ภาวะช็อก เช่น การติดเชื้อในกระแสเลือดรุนแรง หรือการเสียเลือดมาก

Lactic-icon-4

ภาวะหัวใจล้มเหลว ทำให้หัวใจสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงอวัยวะต่าง ๆ ได้ไม่เพียงพอ

Lactic-icon-5

ภาวะหายใจล้มเหลว ส่งผลให้ร่างกายได้รับออกซิเจนไม่พอ

ภาวะกรดแล็คติกในเลือดสูงชนิด B

เกิดขึ้นโดยไม่ได้มีภาวะขาดออกซิเจนในเลือดโดยตรง มักเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของระบบเผาผลาญพลังงานในร่างกายหรือผลจากยาและสารบางชนิด เช่น

Lactic-icon-6

การออกกำลังกายหนักหรือหักโหม ร่างกายต้องใช้พลังงานมากทำให้เซลล์ผลิตกรดแล็คติกเพิ่มขึ้น อย่างไรก็ตาม ภาวะนี้มักเกิดขึ้นเพียงชั่วคราว และจะค่อย ๆ กลับสู่ระดับปกติเมื่อร่างกายได้พัก

Lactic-icon-7

ป่วยโรคตับหรือโรคไตทำให้อวัยวะที่มีหน้าที่กำจัดกรดแล็คติกทำงานได้ไม่เต็มที่

Lactic-icon-8

ขาดวิตามินบี 1 (Thiamine) ทำให้กระบวนการเผาผลาญผิดปกติและเกิดการสะสมของ
กรดแล็คติก

Lactic-icon-9

ป่วยโรคเบาหวาน โดยเฉพาะผู้ที่ใช้ยา Metformin ร่วมกับภาวะไตทำงานบกพร่อง อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแล็คติกสูงได้ แม้จะพบได้ไม่บ่อยก็ตาม

Lactic-icon-10

ป่วยโรคเอชไอวี ที่ต้องทานยาต้านไวรัสบางชนิด โดยเฉพาะกลุ่มที่มีผลต่อไมโทคอนเดรีย อาจทำให้เกิดภาวะแล็คติกสูงเป็นภาวะแทรกซ้อนได้

Lactic-icon-11

การได้รับสารพิษ เช่น ไซยาไนด์ คาร์บอนมอนอกไซด์ ซึ่งรบกวนกระบวนการสร้างพลังงานของเซลล์ ส่งผลให้ร่างกายสร้างกรดแล็คติกเพิ่มขึ้น

Lactic-icon-12

ดื่มแอลกอฮอล์มาก หรือเป็นโรคพิษสุราเรื้อรัง อาจรบกวนการทำงานของตับ และการเผาผลาญพลังงาน ทำให้ระดับกรดแล็คติกในเลือดสูงขึ้น

อาการของภาวะแลคติกสูงเฉียบพลัน

หอบเหนื่อย หายใจเร็วและลึก เนื่องจากร่างกายพยายามขับคาร์บอนไดออกไซด์ออกเพื่อลดความเป็นกรดในเลือด

Lactic-acidosis

ทำงานหนักและพักผ่อนน้อยเกินไป ทำให้ร่างกายอ่อนเพลียสะสมและระบบเผาผลาญแปรปรวน

เหนื่อยล้า หรืออ่อนเพลียผิดปกต

คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง

ปวดกล้ามเนื้อ หรือปวดเมื่อยตามร่างกาย

วิงเวียนศีรษะ มึนงง

หัวใจเต้นเร็ว และบางกรณีอาจมีจังหวะการเต้นของหัวใจผิดปกติ ความดันโลหิตต่ำ

ปัสสาวะออกน้อย

แนวทางการวินิจฉัยภาวะแลคติกสูงเฉียบพลัน

แพทย์จะวินิจฉัยภาวะแล็คติกสูงเฉียบพลันจากการตรวจเลือดเพื่อวัดระดับแล็กเตต (Lactate) รวมทั้งตรวจค่าความเป็นกรด-ด่างของเลือด (pH) และการตรวจอื่น ๆ เพื่อประเมินสาเหตุที่ทำให้เกิดภาวะนี้ โดยการรักษาจะมุ่งเน้นไปที่การแก้ไขสาเหตุของภาวะแล็คติกสูงเป็นหลัก

Lactic Acidosis
Lactic-icon

หากพบว่าร่างกายมีภาวะขาดออกซิเจน แพทย์จะให้ออกซิเจนและรักษาจากสาเหตุ เช่น ภาวะหัวใจล้มเหลว ภาวะหายใจล้มเหลว การติดเชื้อรุนแรง หรือภาวะช็อก

Lactic-icon

หากเกิดจากเบาหวาน เช่น น้ำตาลในเลือดสูงรุนแรง อาจให้อินซูลินร่วมกับสารน้ำทางหลอดเลือด

Lactic-icon

หากเกิดจากการติดเชื้อ แพทย์จะให้ยาปฏิชีวนะและสารน้ำเพื่อควบคุมการติดเชื้อและพยุงการไหลเวียนของเลือด

Lactic-icon

หากผู้ป่วยมีภาวะช็อก อาจต้องให้สารน้ำ ยากระตุ้นความดันโลหิต และออกซิเจน

Lactic-icon

ในผู้ป่วยบางรายที่มีอาการรุนแรง หรือมีภาวะไตวายร่วมด้วย อาจจำเป็นต้องฟอกไตเพื่อช่วยกำจัดกรดและสารพิษออกจากเลือด

แนวทางการรักษภาวะแลคติกสูงเฉียบพลัน

การรักษาจะมุ่งเน้นไปที่การให้ยาปฏิชีวนะ ให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ และใช้ยากระตุ้นความดันโลหิตตามความเหมาะสม กรณีผู้ป่วยเบาหวานที่ทานยาเม็ทฟอร์มิน (Metformin) โดยเฉพาะในผู้ที่มีภาวะไตวายร่วมด้วย อาจเกิดภาวะกรดแลคติกสูงจากยาได้ การรักษาเริ่มจากการหยุดยาและให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ หากมีความรุนแรงมากอาจต้องให้สารละลายที่ช่วยลดความเป็นกรดในเลือดหรือฟอกเลือดล้างไตเพื่อช่วยกำจัดยาออกจากร่างกาย

Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับ "ภาวะแลคติกสูงเฉียบพลัน"

ถาม ตอบ

แนวทางการป้องกันภาวะแลคติกสูงเฉียบพลัน?

- ควบคุมโรคประจำตัวให้ดี เช่น โรคเบาหวาน โรคหัวใจ โรคตับ และโรคไต โดยทานยาตามแพทย์สั่ง

- หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก แอลกอฮอล์ส่งผลกระทบโดยตรงต่อการทำงานของตับ ซึ่งเป็นอวัยวะในการขับกรดแลคติกออกจากกระแสเลือด การดื่มหนักจึงเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะเลือดเป็นกรด

- หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนักหรือหักโหม

- ควรพักผ่อนอย่างน้อย 7-8 ชั่วโมงต่อวัน เพื่อให้ตับและไตกำจัดของเสียได้อย่างมีประสิทธิภาพ

- ดื่มน้ำให้เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย ภาวะขาดน้ำเป็นตัวกระตุ้นให้การไหลเวียนเลือดช้าลง และเกิดการสะสมของกรดได้ง่าย

- ตรวจสุขภาพประจำปีสม่ำเสมอ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัวอย่าง เบาหวาน โรคตับ หรือโรคไต

- หากมีอาการติดเชื้อรุนแรง หรือหายใจลำบาก ควรรีบไปพบแพทย์ทันที

บทความโดย นพ.ชวลิต หล้าคำมี
chat