ทำไมต้องพบจิตแพทย์ก่อนแปลงเพศ
การผ่าตัดแปลงเพศเป็นหัตถการที่มีความซับซ้อนและมีความเสี่ยงสูง จึงจำเป็นต้องผ่านกระบวนการประเมินอย่างละเอียดก่อนเข้ารับการผ่าตัด เพื่อลดโอกาสเกิดข้อผิดพลาดและผลกระทบด้านจิตใจในระยะยาว สมาคมวิชาชีพด้านสุขภาพข้ามเพศโลก ( WPATH ) ได้กำหนดมาตรฐานสากลให้ผู้ที่จะเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศต้องได้รับการประเมินจากจิตแพทย์ก่อนเสมอ เพื่อเตรียมความพร้อมทางร่างกายและจิตใจ ให้ผู้เข้ารับการผ่าตัดได้เข้าใจตัวเองอย่างแท้จริง พร้อมรับการเปลี่ยนแปลงทั้งทางร่างกาย จิตใจ และสังคมอย่างครบถ้วน
ภาวะเพศสภาพไม่ตรงกับเพศกำเนิด คืออะไร?
ภาวะเพศสภาพไม่ตรงกับเพศกำเนิด (Gender Dysphoria) เป็นภาวะที่บุคคลมีความรู้สึกอึดอัดหรือคับข้องใจจากความไม่สอดคล้องกันระหว่างเพศกำเนิดกับเพศวิถี ตามเกณฑ์วินิจฉัย DSM-5 ของสมาคมจิตแพทย์อเมริกัน (APA) พฤติกรรมต้องเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องไม่น้อยกว่า 6 เดือน และส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน เช่น การทำงาน การเข้าสังคม หรือความสัมพันธ์ส่วนตัว ฯลฯ ตัวอย่างพฤติกรรมหรือการแสดงออกที่อาจพบ ได้แก่
เลือกแต่งกายตามเพศที่ระบุ (gender identity) มากกว่าตามเพศกำเนิด
ต้องการให้ผู้อื่นเรียกด้วยสรรพนามหรือชื่อที่สอดคล้องกับอัตลักษณ์ทางเพศ
ชอบหรือสบายใจที่เข้าร่วมกิจกรรมหรืออยู่ในกลุ่มเพื่อนที่ตนรู้สึกสอดคล้องกับเพศที่ตนรู้สึก สอดคล้องกับเพศที่ตนต้องการ
แสดงบทบาททางสังคมในชีวิตประจำวันตามเพศที่ระบุ
รู้สึกไม่สบายใจหรือไม่พึงพอใจกับลักษณะทางกายภาพที่เกี่ยวข้องกับเพศกำเนิด
ข้อกำหนดก่อนเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศ
ก่อนแปลงเพศ ผู้เข้ารับการผ่าตัดควรได้มีโอกาสใช้ชีวิตในสังคมตามอัตลักษณ์ทางเพศ (Real Life Experience) ของตนเองอย่างต่อเนื่อง อย่างน้อย 12 เดือน เช่น ได้แต่งกายตามเพศวิถี การใช้ชื่อและสรรพนามที่ตรงกับอัตลักษณ์ทางเพศ เพื่อให้มั่นใจว่าหลังการผ่าตัดไปแล้วจะสามารถดำเนินชีวิตประจำวันโดยไม่มีปัญหาด้านสังคม ครอบครัว หรือการทำงาน
ควรได้รับการบำบัดด้วยฮอร์โมน (Hormone Therapy) ก่อนเข้ารับการผ่าตัดแปลงเพศ ภายใต้การให้คำปรึกษาและติดตามผลจากแพทย์เพื่อให้มีลักษณะทางกายภาพสอดคล้องกับเพศที่ต้องการและทำให้ผู้รับบริการประเมินความพึงพอใจต่อการเปลี่ยนแปลง รวมทั้งความพร้อมทางด้านสุขภาพกาย, สุขภาพจิต ก่อนผ่าตัดแปลงเพศ
ต้องได้รับการรับรองจากจิตแพทย์ (แพทยศาสตรบัณฑิต) นักสังคมสงเคราะห์จิตเวช (ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต) หรือนักจิตวิทยาคลินิก (ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต) และต้องมีจดหมายรับรองอย่างน้อย 2 ท่าน เพื่อยืนยันว่าผู้เข้ารับการผ่าตัดมีภาวะเพศสภาพไม่ตรงกับเพศกำเนิด (Gender Dysphoria) จริง ไม่มีภาวะจิตเวชอื่นที่อาจส่งผลกระทบต่อการตัดสินใจ มีความสามารถในการปรับตัวและพร้อมสำหรับการเปลี่ยนแปลงทางร่างกายอย่างถาวร
หากพบว่ามีภาวะทางจิตใจ หรือโรคจิตเวชจะต้องเข้ารับการรักษาจนอาการคงที่ให้เรียบร้อยก่อน โดยจิตแพทย์จะให้คำแนะนำในการดูแลจนกว่าผู้เข้ารับบริการจะมีความพร้อมสำหรับการเข้าประเมินใหม่
จิตแพทย์จะช่วยประเมินว่าผู้เข้ารับบริการมีความเข้าใจ หรือไม่ว่าการผ่าตัดแปลงเพศคืออะไร ผลลัพธ์ที่ได้หลังจากการผ่าตัดแปลงเพศคืออะไร เป็นอย่างไร มีข้อจำกัด ความเสี่ยง และภาวะแทรกซ้อนอะไรบ้าง
ประเมินการจัดการตัวเองในด้านต่างๆ เช่น ความเครียด ความเจ็บ เนื่องจากการผ่าตัดแปลงเพศเป็นกระบวนการที่ต้องใช้ความอดทนในการพักฟื้น ความสม่ำเสมอในการดูแล และการปรับตัวหลังการผ่าตัด จิตแพทย์จะประเมินความสามารถในการรับมือกับความเครียด ความเจ็บปวด และภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้
หากได้รับการวินิจฉัยที่ถูกต้องจะนำไปสู่การออกเอกสารรับรองการผ่าตัด (Psychological Assessment License) ตามแนวทางของแพทยสภาและสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย เพื่อให้ศัลยแพทย์แปลงเพศในขั้นตอนถัดไป
ความรู้สึกสูญเสียอัตลักษณ์ หรือความเป็นตัวเอง
ความผิดหวังจากผลลัพธ์ที่ไม่เป็นไปตามคาดหวัง
เกิดภาวะซึมเศร้าหรือความวิตกกังวลต่างๆ
ความเครียดจากการปรับตัวในสังคม
Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับ การพบจิตแพทย์ก่อนแปลงเพศ
ผลกระทบทางจิตใจหลังแปลงเพศ?
- ภาวะอารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่ายคล้ายลักษณะของหญิงวัยทองหรือวัยหมดประจำเดือน พบในช่วง 1-5 ปีหลังผ่าตัดแปลงเพศ ในสตรีข้ามเพศบางรายรักษาด้วยฮอร์โมนทดแทนหลังการผ่าตัดทันทีและบางรายรอให้ครบ 1 ปี หรือจนมีอาการของภาวะวัยทอง ในบางรายยังไม่ได้รับการรักษาด้วยฮอร์โมนทดแทน แต่ก็มีอาการคล้ายกับวัยทองเป็นบางช่วงเวลา ซึ่งการเลือกใช้ฮอร์โมนทดแทนหลังผ่าตัดแปลงเพศมีความสอดคล้องกับภาวะทางอารมณ์และภาวะทางจิต
- ภาวะวิตกกังวลในขนาดและความลึกของช่องคลอดที่สร้างขึ้นใหม่หลังแปลงเพศที่ต้องการถ่างขยายช่องคลอด ภาวะวิตกกังวลเกี่ยวกับระยะเวลาในการหายของแผลผ่าตัดที่สอดคล้องกับความคาดหวังเมื่อแผลหายสนิท และในช่วงหลัง 1-2 ปีแรกหลังผ่าตัดจะวิตกกังวลเรื่องการถ่างขยายที่สอดคล้องกับการมีคู่รัก ในการมีเพศสัมพันธ์เพื่อช่วยถ่างขยายช่องคลอด
