กระดูกของแต่ละคนมีขนาด มวลสาร และปัญหาแตกต่างกัน บางคนมีโรคกระดูกที่ส่งต่อมาจากกรรมพันธุ์ บ้างอาจเกิดจากรูปแบบการใช้ชีวิต ทั้งพฤติกรรมการบริโภคอาหาร การออกกำลังกาย รวมไปถึงอุบัติเหตุต่างๆ ที่อาจทำให้เกิดความเสี่ยงของโรคกระดูก การตรวจกระดูกจึงเป็นการตรวจสุขภาพที่สำคัญ เพื่อตรวจคัดกรองว่ากระดูกมีปัญหาหรือไม่ หากมีปัญหาอาจทำให้ปวดกระดูก ปวดเข่า หรือกระดูกหักง่าย ดังนั้น การตรวจกระดูกด้วยเครื่อง Dexa Scan จะช่วยป้องกันความเสี่ยงเกิดโรคกระดูกในระยะยาว

DEXA Scan หรือ DXA Scan (Dual-energy x-ray absorptiometry) เป็นเครื่องตรวจวัดความหนาแน่นของมวลกระดูก มวลกล้ามเนื้อ และมวลไขมัน โดยใช้รังสีเอกซ์พลังงานต่ำ โดยทั่วไปนิยมใช้วินิจฉัยภาวะกระดูกพรุน ตรวจสอบกระดูกที่แตกหัก เปราะบาง ติดตามการเปลี่ยนแปลงหรือความผิดปกติของมวลกระดูก
เครื่องตรวจบริเวณกระดูกแกนกลางร่างกาย (Central Device) ใช้ตรวจบริเวณกระดูกสันหลังและสะโพก ซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานในการวินิจฉัย
เครื่องตรวจบริเวณกระดูกแขนขา (Peripheral Device) ใช้ตรวจบริเวณข้อมือ ข้อเท้า ตรวจคัดกรองผู้ที่ควรตรวจความหนาแน่นกระดูกอย่างสม่ำเสมอ
ภาวะกระดูกบาง (Osteopenia)
ภาวะกระดูกแข็งหรือกระดูกหิน (Osteopetrosis)
ประเมินสุขภาพกระดูก ความหนาแน่นของกระดูก ความเสี่ยงกระดูกหัก และติดตามผลการรักษา โรคกระดูกพรุน
ภาวะการดูดซึมผิดปกติ

เครื่อง DEXA scan จะปล่อยคลื่นรังสีเอกซ์ที่มี 2 ค่าพลังงานผ่านเข้าไปในร่างกาย คือ ไขมัน กล้ามเนื้อ และกระดูก รังสีที่ถูกปล่อยออกไปจะถูกดูดกลืนพลังงานจากกระดูกและเนื้อเยื่อที่มีความหนาแน่นไม่เท่ากัน ก่อนจะประมวลผลออกมา แล้วเอามาเทียบกับปริมาณรังสีที่ใช้ในการตรวจ ทำให้รู้ถึงความหนาแน่นของกระดูกหรือมวลกระดูกว่ามีอยู่มากน้อยแค่ไหน
ค่าความหนาแน่นมวลกระดูกที่วัดได้มีหน่วยเป็น มวล/ตารางพื้นที่กระดูก (g/sq. cm, กรัม/ตารางเซนติเมตร) จะนำไปเปรียบเทียบกับค่าเฉลี่ยปกติในผู้ที่มีอายุระหว่าง 30-40 ปีที่มีเชื้อชาติเดียวกัน เป็นจำนวนของค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน (standard deviation) เรียกว่า T- score (T) ซึ่งใช้เป็นค่าในการวินิจฉัยโรค แปลผลการตรวจโดยรังสีแพทย์
ผู้หญิงอายุตั้งแต่ 65 ปี และผู้ชายอายุตั้งแต่ 70 ปีขึ้นไป เนื่องจากความหนาแน่นของกระดูกจะ ลดลงตามวัย
ผู้หญิงที่หมดประจำเดือนก่อนอายุ 45 ปี หรือผ่าตัดรังไข่ออกทั้ง 2 ข้างก่อนอายุ 45 ปี และไม่ได้รับ ฮอร์โมนทดแทน เนื่องจากระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ลดลงมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของกระดูก
ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนที่มีค่าดัชนีมวลกาย (BMI) น้อยกว่า 19 เพราะผู้ที่มีรูปร่างผอมมาก ค่า ดัชนีมวลกายต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานอาจสัมพันธ์กับความหนาแน่นของกระดูกที่ต่ำ
ผู้ชายอายุมากกว่า 50 ปีที่มีส่วนสูงลดลงมากกว่าเดิม 3 เซนติเมตร
ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนที่เป็นมะเร็งเต้านมและผู้ชายอายุมากกว่า 50 ปีที่เป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก
ผู้หญิงที่มีประวัติประจำเดือนผิดปกตินานกว่า 1 ปีหรือก่อนอายุ 42 ปี
ผู้ที่มีประวัติสมาชิกในครอบครัวหรือญาติสายตรงเคยเป็นโรคกระดูกพรุนหรือกระดูกหักจากโรค กระดูกพรุนมาก่อน แพทย์อาจแนะนำให้คนที่มีความเสี่ยงสูงต่อโรคกระดูกพรุนตรวจมวล กระดูกทุก 2 ปี คนที่มีความเสี่ยงปานกลางแนะนำให้ตรวจทุก 3-5 ปี และคนที่มีความเสี่ยงต่ำ แนะนำให้ตรวจทุก 10-15 ปี ขึ้นอยู่กับสุขภาพของแต่ละบุคคลและดุลยพินิจของแพทย์
ผู้ที่มีประวัติเคยกระดูกสะโพก-กระดูกสันหลังหัก หรือกระดูกหักในตำแหน่งอื่นจากอุบัติเหตุ
ผู้ป่วยโรคที่ส่งผลให้มวลกระดูกลดลง เช่น โรคเบาหวาน โรคตับเรื้อรัง ไตเรื้อรัง ข้ออักเสบ เรื้อรัง การดูดซึมของระบบทางเดินอาหารผิดปกติ หรือเป็นโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง
ผู้ที่เป็นโรคต่อมไทรอยด์และต่อมพาราไทรอยด์
ผู้ชายอายุมากกว่า 50 ปีที่มีภาวะขาดฮอร์โมนเพศชาย
ผู้ที่ใช้ยาบางชนิดติดต่อกันนานกว่า 3 เดือน เช่น ยาสเตียรอยด์ ยารักษาไทรอยด์ ยารักษาลมชัก ยา รักษามะเร็ง ยากดภูมิคุ้มกัน ยาฮอร์โมน ยาลดกรดกลุ่ม PPIs หรือยาต้านการแข็งตัวของเลือดอย่างเฮ พาริน (Heparin) ฯลฯ
แจ้งแพทย์ให้ทราบหากสงสัยว่ากำลังตั้งครรภ์ แพทย์อาจไม่แนะนำให้ตรวจด้วยเครื่อง DEXA scan เนื่องจากรังสีจากตัวเครื่องอาจกระทบต่อการเจริญเติบโตของทารกในครรภ์ได้
แจ้งแพทย์หากเคยกลืนแร่หรือได้รับสารทึบแสงเพื่อทำ CT Scan มาก่อน จะต้องเลื่อนการตรวจ ออกไปประมาณ 2 สัปดาห์
แจ้งแพทย์ หรือเจ้าหน้าที่หากมีประวัติการผ่าตัด หรือใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ
ในวันตรวจสามารถบริโภคอาหารและน้ำได้ปกติ แต่ควรงดอาหารและเครื่องดื่มที่มีแคลเซียมสูง ก่อนการตรวจ
ห้ามออกกำลังกายอย่างหนักก่อนการตรวจ 24 ชั่วโมง
เปลี่ยนเสื้อผ้าและถอดอุปกรณ์ที่เป็นโลหะออกจากร่างกายก่อนตรวจ

ข้อดีของเครื่อง Dexa Scan คืออะไร?
– ใช้เวลาไม่นาน ประมาณ 15-20 นาที
– เป็นการตรวจที่ไม่รุกล้ำ (non-invasive) ผู้ป่วย ไม่ก่อให้เกิดความเจ็บปวด มีความปลอดภัยสูง เพราะปริมาณรังสีพลังงานค่อนข้างต่ำ
– ตรวจพบกระดูกพรุนได้ตั้งแต่ระยะแรกช่วยให้รู้ความเสี่ยงก่อนกระดูกหัก ทำให้ป้องกันหรือรักษาได้ทันท่วงที
– ช่วยประเมินความเสี่ยงกระดูกหักโดยเฉพาะบริเวณที่พบบ่อย เช่น กระดูกสันหลัง สะโพก และข้อมือ
– ให้ผลลัพธ์ละเอียด แม่นยำ
– ไม่เสี่ยงต่อการสะสมของรังสี
– เป็นวิธีที่ได้มาตรฐานสากล และมีฐานข้อมูลที่ใช้ในการอ้างอิงกว่า 16 ประเทศ

ขั้นตอนการตรวจด้วยเครื่อง Dexa Scan มีอะไรบ้าง?
– ผู้เข้ารับการตรวจนอนราบลงบนเตียง
– วางเครื่องสแกนเหนือบริเวณที่จะตรวจ
– เครื่องสแกนจะปล่อยรังสีเอกซ์สองพลังงานผ่านร่างกาย
– เครื่องสแกนจะวัดการดูดซับรังสีเอกซ์ของกระดูกและเนื้อเยื่ออ่อน
– ผลการตรวจแสดงบนจอภาพแพทย์วิเคราะห์ประมวลผลการตรวจ