Yanhee
chat

ตรวจมวลกระดูกด้วยเครื่อง Dexa Scan

กระดูกของแต่ละคนมีขนาด มวลสาร และปัญหาแตกต่างกัน บางคนมีโรคกระดูกที่ส่งต่อมาจากกรรมพันธุ์ บ้างอาจเกิดจากรูปแบบการใช้ชีวิต ทั้งพฤติกรรมการบริโภคอาหาร การออกกำลังกาย รวมไปถึงอุบัติเหตุต่างๆ ที่อาจทำให้เกิดความเสี่ยงของโรคกระดูก การตรวจกระดูกจึงเป็นการตรวจสุขภาพที่สำคัญ เพื่อตรวจคัดกรองว่ากระดูกมีปัญหาหรือไม่ หากมีปัญหาอาจทำให้ปวดกระดูก ปวดเข่า หรือกระดูกหักง่าย ดังนั้น การตรวจกระดูกด้วยเครื่อง Dexa Scan จะช่วยป้องกันความเสี่ยงเกิดโรคกระดูกในระยะยาว

เครื่อง Dexa Scan คืออะไร?

เครื่อง Dexa Scan ตรวจวินิจฉัยโรคอะไรได้บ้าง?

หลักการทำงานของ DEXA scan

การแปลผลเครื่อง Dexa Scan

ใครควรตรวจมวลกระดูกด้วยเครื่อง Dexa Scan?

แนวทางการเตรียมตัวก่อนตรวจด้วยเครื่อง Dexa Scan

Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับการตรวจมวลกระดูกด้วยเครื่อง Dexa Scan

เครื่อง Dexa Scan คืออะไร?

Dexa Scan

DEXA Scan หรือ DXA Scan (Dual-energy x-ray absorptiometry) เป็นเครื่องตรวจวัดความหนาแน่นของมวลกระดูก มวลกล้ามเนื้อ และมวลไขมัน โดยใช้รังสีเอกซ์พลังงานต่ำ โดยทั่วไปนิยมใช้วินิจฉัยภาวะกระดูกพรุน ตรวจสอบกระดูกที่แตกหัก เปราะบาง ติดตามการเปลี่ยนแปลงหรือความผิดปกติของมวลกระดูก

เครื่องตรวจความหนาแน่นมวลกระดูกแบบ DXA Scan แบ่งเป็น 2 ชนิด คือ

เครื่องตรวจบริเวณกระดูกแกนกลางร่างกาย (Central Device) ใช้ตรวจบริเวณกระดูกสันหลังและสะโพก ซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานในการวินิจฉัย

เครื่องตรวจบริเวณกระดูกแขนขา (Peripheral Device) ใช้ตรวจบริเวณข้อมือ ข้อเท้า ตรวจคัดกรองผู้ที่ควรตรวจความหนาแน่นกระดูกอย่างสม่ำเสมอ

เครื่อง Dexa Scan ตรวจวินิจฉัยโรคอะไรได้บ้าง?

ภาวะกระดูกบาง (Osteopenia)

ภาวะกระดูกแข็งหรือกระดูกหิน (Osteopetrosis)

ประเมินสุขภาพกระดูก ความหนาแน่นของกระดูก ความเสี่ยงกระดูกหัก และติดตามผลการรักษา โรคกระดูกพรุน

ภาวะการดูดซึมผิดปกติ

หลักการทำงานของเครื่อง DEXA scan

Dexa Scan

เครื่อง DEXA scan จะปล่อยคลื่นรังสีเอกซ์ที่มี 2 ค่าพลังงานผ่านเข้าไปในร่างกาย คือ ไขมัน กล้ามเนื้อ และกระดูก รังสีที่ถูกปล่อยออกไปจะถูกดูดกลืนพลังงานจากกระดูกและเนื้อเยื่อที่มีความหนาแน่นไม่เท่ากัน ก่อนจะประมวลผลออกมา แล้วเอามาเทียบกับปริมาณรังสีที่ใช้ในการตรวจ ทำให้รู้ถึงความหนาแน่นของกระดูกหรือมวลกระดูกว่ามีอยู่มากน้อยแค่ไหน

การแปลผลเครื่อง Dexa Scan

ค่าความหนาแน่นมวลกระดูกที่วัดได้มีหน่วยเป็น มวล/ตารางพื้นที่กระดูก (g/sq. cm, กรัม/ตารางเซนติเมตร) จะนำไปเปรียบเทียบกับค่าเฉลี่ยปกติในผู้ที่มีอายุระหว่าง 30-40 ปีที่มีเชื้อชาติเดียวกัน เป็นจำนวนของค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน (standard deviation) เรียกว่า T- score (T) ซึ่งใช้เป็นค่าในการวินิจฉัยโรค แปลผลการตรวจโดยรังสีแพทย์

ใครควรตรวจมวลกระดูกด้วยเครื่อง Dexa Scan

ผู้หญิงอายุตั้งแต่ 65 ปี และผู้ชายอายุตั้งแต่ 70 ปีขึ้นไป เนื่องจากความหนาแน่นของกระดูกจะ ลดลงตามวัย

Dexa Scan

ผู้หญิงที่หมดประจำเดือนก่อนอายุ 45 ปี หรือผ่าตัดรังไข่ออกทั้ง 2 ข้างก่อนอายุ 45 ปี และไม่ได้รับ ฮอร์โมนทดแทน เนื่องจากระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ลดลงมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของกระดูก

Dexa Scan

ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนที่มีค่าดัชนีมวลกาย (BMI) น้อยกว่า 19 เพราะผู้ที่มีรูปร่างผอมมาก ค่า ดัชนีมวลกายต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานอาจสัมพันธ์กับความหนาแน่นของกระดูกที่ต่ำ

ผู้ชายอายุมากกว่า 50 ปีที่มีส่วนสูงลดลงมากกว่าเดิม 3 เซนติเมตร

ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนที่เป็นมะเร็งเต้านมและผู้ชายอายุมากกว่า 50 ปีที่เป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก

ผู้หญิงที่มีประวัติประจำเดือนผิดปกตินานกว่า 1 ปีหรือก่อนอายุ 42 ปี

ผู้ที่มีประวัติสมาชิกในครอบครัวหรือญาติสายตรงเคยเป็นโรคกระดูกพรุนหรือกระดูกหักจากโรค กระดูกพรุนมาก่อน แพทย์อาจแนะนำให้คนที่มีความเสี่ยงสูงต่อโรคกระดูกพรุนตรวจมวล กระดูกทุก 2 ปี คนที่มีความเสี่ยงปานกลางแนะนำให้ตรวจทุก 3-5 ปี และคนที่มีความเสี่ยงต่ำ แนะนำให้ตรวจทุก 10-15 ปี ขึ้นอยู่กับสุขภาพของแต่ละบุคคลและดุลยพินิจของแพทย์

ผู้ที่มีประวัติเคยกระดูกสะโพก-กระดูกสันหลังหัก หรือกระดูกหักในตำแหน่งอื่นจากอุบัติเหตุ

ผู้ป่วยโรคที่ส่งผลให้มวลกระดูกลดลง เช่น โรคเบาหวาน โรคตับเรื้อรัง ไตเรื้อรัง ข้ออักเสบ เรื้อรัง การดูดซึมของระบบทางเดินอาหารผิดปกติ หรือเป็นโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง

ผู้ที่เป็นโรคต่อมไทรอยด์และต่อมพาราไทรอยด์

Dexa Scan

ผู้ชายอายุมากกว่า 50 ปีที่มีภาวะขาดฮอร์โมนเพศชาย

ผู้ที่ใช้ยาบางชนิดติดต่อกันนานกว่า 3 เดือน เช่น ยาสเตียรอยด์ ยารักษาไทรอยด์ ยารักษาลมชัก ยา รักษามะเร็ง ยากดภูมิคุ้มกัน ยาฮอร์โมน ยาลดกรดกลุ่ม PPIs หรือยาต้านการแข็งตัวของเลือดอย่างเฮ พาริน (Heparin) ฯลฯ

แนวทางการเตรียมตัวก่อนตรวจด้วยเครื่อง Dexa Scan

แจ้งแพทย์ให้ทราบหากสงสัยว่ากำลังตั้งครรภ์ แพทย์อาจไม่แนะนำให้ตรวจด้วยเครื่อง DEXA scan เนื่องจากรังสีจากตัวเครื่องอาจกระทบต่อการเจริญเติบโตของทารกในครรภ์ได้

แจ้งแพทย์หากเคยกลืนแร่หรือได้รับสารทึบแสงเพื่อทำ CT Scan มาก่อน จะต้องเลื่อนการตรวจ ออกไปประมาณ 2 สัปดาห์

แจ้งแพทย์ หรือเจ้าหน้าที่หากมีประวัติการผ่าตัด หรือใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

ในวันตรวจสามารถบริโภคอาหารและน้ำได้ปกติ แต่ควรงดอาหารและเครื่องดื่มที่มีแคลเซียมสูง ก่อนการตรวจ

ห้ามออกกำลังกายอย่างหนักก่อนการตรวจ 24 ชั่วโมง

เปลี่ยนเสื้อผ้าและถอดอุปกรณ์ที่เป็นโลหะออกจากร่างกายก่อนตรวจ

Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับ การตรวจมวลกระดูกด้วยเครื่อง Dexa Scan

ถาม
ตอบ

ข้อดีของเครื่อง Dexa Scan คืออะไร?

– ใช้เวลาไม่นาน ประมาณ 15-20 นาที

– เป็นการตรวจที่ไม่รุกล้ำ (non-invasive) ผู้ป่วย ไม่ก่อให้เกิดความเจ็บปวด มีความปลอดภัยสูง เพราะปริมาณรังสีพลังงานค่อนข้างต่ำ

– ตรวจพบกระดูกพรุนได้ตั้งแต่ระยะแรกช่วยให้รู้ความเสี่ยงก่อนกระดูกหัก ทำให้ป้องกันหรือรักษาได้ทันท่วงที

– ช่วยประเมินความเสี่ยงกระดูกหักโดยเฉพาะบริเวณที่พบบ่อย เช่น กระดูกสันหลัง สะโพก และข้อมือ

– ให้ผลลัพธ์ละเอียด แม่นยำ

– ไม่เสี่ยงต่อการสะสมของรังสี

– เป็นวิธีที่ได้มาตรฐานสากล และมีฐานข้อมูลที่ใช้ในการอ้างอิงกว่า 16 ประเทศ

ถาม
ตอบ

ขั้นตอนการตรวจด้วยเครื่อง Dexa Scan มีอะไรบ้าง?

– ผู้เข้ารับการตรวจนอนราบลงบนเตียง

– วางเครื่องสแกนเหนือบริเวณที่จะตรวจ

– เครื่องสแกนจะปล่อยรังสีเอกซ์สองพลังงานผ่านร่างกาย

– เครื่องสแกนจะวัดการดูดซับรังสีเอกซ์ของกระดูกและเนื้อเยื่ออ่อน

– ผลการตรวจแสดงบนจอภาพแพทย์วิเคราะห์ประมวลผลการตรวจ

บทความโดย  นพ.ชวลิต หล้าคำมี

หัตถการของศูนย์อายุรกรรม

เกร็ดความรู้

เพิ่มเติม
chat