โรคถุงน้ำในไต

โรคถุงน้ำในไตหลายใบชนิดถ่ายทอดแบบลักษณะเด่น (ADPKD) มาจากพ่อแม่ที่เป็นโรคถุงน้ำในไต พบได้บ่อยกว่าโรคถุงน้ำในไตชนิดอื่น ๆ โดยถุงน้ำจะโตขึ้นเรื่อยๆ จนเริ่มสร้างความเสียหายต่อไต และเพิ่มโอกาสเกิดไตวายเรื้อรังได้ ส่วนใหญ่พบช่วงอายุ 30-50 ปี

โรคถุงน้ำในไตหลายใบชนิดถ่ายทอดแบบลักษณะด้อย (ARPKD) ได้รับยีนผิดปกติมาจากพ่อแม่ที่เป็นพาหะ พบได้น้อย แต่อาการรุนแรง พบได้ตั้งแต่อยู่ในครรภ์หรือแรกเกิด โดยผู้ป่วยจะมีถุงน้ำจำนวนมาก ทำให้ไตมีขนาดใหญ่ผิดปกติ และส่งผลกระทบต่อการทำงานของไต

โรคถุงน้ำในไตชนิด Medullary Cystic (MCKD หรือ ADTKD) ถุงน้ำจะเกิดขึ้นที่ส่วนลึกของไต มีขนาดเล็ก และไม่แสดงอาการ ส่วนใหญ่จะพบรอยโรคเมื่อตรวจสุขภาพ

ถุงน้ำในไตแบบธรรมดา (Simple Kidney Cyst) เป็นชนิดถุงน้ำเดี่ยว ซึ่งเป็นถุงน้ำใส ผนังบาง มักพบเพียงไม่กี่ถุง มีขนาดเล็กจนถึงกลาง ภายในถุงน้ำมีน้ำใส ไม่เจ็บปวด สัมพันธ์กับอายุที่มากขึ้น พบได้ในผู้มีอายุมากกว่า 50 ปี เมื่ออายุมากขึ้น ท่อเล็กๆ ในไตอาจมีการอุดตันหรือเปลี่ยนแปลงโครงสร้างจนเกิดการสะสมของของเหลวและพองตัวเป็นถุง หรือบางกรณีอาจเกิดจากการมีโรคประจำตัว เช่น โรคไตเรื้อรัง

โรคไตเนื้อลีบมีถุงน้ำหลายใบ (MCDK) เกิดจากพัฒนาการผิดปกติของทารกในครรภ์ ทำให้เกิดถุงน้ำหลายใบกระจายแทนที่เนื้อไต อาจเกิดเพียงข้างเดียวหรือสองข้างก็ได้ กรณีเกิดทั้งสองข้างจะรุนแรง ลักษณะถุงน้ำมีความซับซ้อนและผิดปกติ เช่น มีผนังหนาขรุขระ มีพังผืดกั้นแบ่งเป็นห้อง มีหินปูนเกาะ หรือมีส่วนที่เป็นเนื้อแข็งอยู่ภายในถุงน้ำ

ถุงน้ำที่ท่อไตแต่กำเนิด (MSK) เกิดบริเวณท่อไต มีขนาดเล็ก เป็นมาแต่กำเนิด สามารถขัดขวางการขับน้ำปัสสาวะจนทำให้เกิดโรคแทรกซ้อนอื่น ๆ เช่น นิ่วในไต ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ปัสสาวะเป็นเลือด ฯลฯ

ผู้มีประวัติสมาชิกในครอบครัวหรือญาติสายตรงเคยป่วยด้วยโรคถุงน้ำในไตมาก่อน

พบได้บ่อยในผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป โดยเฉพาะในกลุ่มผู้สูงอายุ จากการศึกษาพบว่าเกือบ 25% ของ ผู้ที่มีอายุมากกว่า 50 ปี จะตรวจพบถุงน้ำในไตอย่างน้อย 1 ใบ

จากสถิติพบว่าเพศชายมีโอกาสตรวจพบภาวะนี้ได้บ่อยกว่าเพศหญิง

ตรวจเลือดและปัสสาวะ เพื่อตรวจการทำงานของไตและหาสัญญาณของการอักเสบหรือติดเชื้อ

การตรวจอัลตราซาวนด์ไต เป็นวิธีเบื้องต้นในการดูขนาดและลักษณะของเหลวในถุงน้ำ

การอัลตราซาวนด์ก่อนคลอด เพื่อค้นหารอยโรคทารกในครรภ์

การเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) ให้รายละเอียดเชิงลึกของผนังและส่วนประกอบภายในก้อน

การตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) ใช้วินิจฉัยแยกโรคในกรณีที่สงสัยว่าเป็นเนื้อร้าย

การตรวจหาความผิดปกติทางพันธุกรรม เพื่อหายีนกลายพันธุ์ที่อาจนำไปสู่โรคถุงน้ำในไตได้

รับประทานยาลดโปรตีนในปัสสาวะตามแพทย์สั่ง

ควบคุมระดับความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ปกติด้วยการใช้ยา และการปรับพฤติกรรม

เจาะดูดน้ำและฉีดสารทำให้ฝ่อ (Sclerotherapy) โดยใช้เข็มดูดของเหลวออกในกรณีที่ถุงน้ำกด เบียดเส้นประสาท

ผ่าตัดนำถุงน้ำออกผ่านกล้อง (Laparoscopic Surgery) ใช้สำหรับนำเนื้องอกและถุงน้ำในไตออก

กรณีที่ไตเสียหายจนเกิดไตวาย อาจต้องฟอกไตหรือปลูกถ่ายไต

ความดันโลหิตสูงจะส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพการกรองของไต ควรควบคุมระดับความดันโลหิตให้อยู่ในระดับปกติเพื่อชะลอความเสื่อมของเนื้อไตส่วนที่เหลืออยู่

ดื่มน้ำสะอาดในปริมาณที่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกายในแต่ละวัน จะช่วยให้ระบบขับถ่ายของเสียทำงานได้ดีขึ้น

เน้นการทานโปรตีนคุณภาพดีในปริมาณที่พอเหมาะ หลีกเลี่ยงอาหารที่มีโซเดียม โพแทสเซียมฟอสฟอรัสสูงและอาหารรสจัด เพื่อลดความเสี่ยงภาวะบวมน้ำและความดันโลหิตสูง

หลีกเลี่ยงกิจกรรมหรือกีฬาที่มีแรงกระแทกบริเวณหน้าท้องและหลัง เพราะแรงกระแทกที่รุนแรงอาจทำให้ถุงน้ำแตก ส่งผลให้มีอาการปวดท้องรุนแรงหรือปัสสาวะเป็นเลือดได้

หลีกเลี่ยงการซื้อยาสมุนไพรหรือยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs มาทานเองติดต่อกันเป็นเวลานาน อาจส่งผลเสียต่อการทำงานของไตที่มีถุงน้ำอยู่

งดการสูบบุหรี่และจำกัดการดื่มแอลกอฮอล์ เพราะจะส่งผลให้หลอดเลือดที่ไปเลี้ยงไตตีบตัวและเสื่อมสภาพเร็ว อาจเร่งให้ถุงน้ำส่งผลกระทบต่อเนื้อไตได้รุนแรงขึ้น