chat

โรคคลั่งผอม

ความมั่นใจในรูปร่างและน้ำหนักของตัวเองสามารถเกิดขึ้นได้กับคนที่มีค่าน้ำหนักน้อยหรือเกินไปกว่ามาตรฐานของค่าดัชนีมวลกาย แต่ในกรณีที่มีความผิดปกติเกี่ยวกับการทานอาหารและความรู้สึกนึกคิดที่มีต่อรูปร่างหน้าตาของตัวเองจนเข้าขั้นเป็นโรคจิตเภท และร่างกายขาดสารอาหารจากพฤติกรรมควบคุมปริมาณการกินย่อมมีความเสี่ยงเป็น ‘โรคคลั่งผอม’ อันเป็นผลสืบเนื่องมาจากค่านิยมหรือความคาดหวังทางสังคมเกี่ยวกับบุคลิกภาพ รูปร่างหน้าตา หรือหน้าที่การงานซึ่งก่อให้เกิดความกดดัน ดังนั้น หากตัวเองหรือคนรอบข้างมีพฤติกรรมเสี่ยงเป็นโรคคลั่งผอมควรเข้ารับการบำบัดทางจิตและอยู่ภายใต้การดูแลโดยแพทย์เพื่อกำหนดแนวทางการบริโภคอาหารอย่างถูกต้องและปลอดภัย

โรคคลั่งผอม คืออะไร?

สาเหตุของโรคคลั่งผอม

อาการของโรคคลั่งผอม

แนวทางการดูแลตัวเองของผู้ป่วยโรคคลั่งผอม

แนวทางการรักษาโรคคลั่งผอม

Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับโรคคลั่งผอม

โรคคลั่งผอมคืออะไร?

โรคคลั่งผอม

โรคคลั่งผอม (Anorexia Nervosa) คือ โรคเกี่ยวกับความวิตกกังวลเกี่ยวกับรูปร่างและน้ำหนักของตัวเอง กลัวว่าจะอ้วนเกินไป เกิดได้ทั้งในคนที่เคยมีปัญหาเรื่องรูปร่างและในคนที่มีน้ำหนักในเกณฑ์ปกติอยู่แล้ว ผู้ป่วยจะพยายามควบคุมน้ำหนักให้ลดต่ำลงไปเรื่อย ๆ จนต่ำกว่ามาตรฐาน รูปร่างจะผอมมากอย่างเห็นได้ชัด แต่ผู้ป่วยก็ยังไม่พอใจในรูปร่าง และลดน้ำหนักต่อไป แน่นอนว่า มีความเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับความรู้สึกนึกคิดและจิตใจที่รู้สึกว่าตัวเองยังไม่ดีพอ หรือยังไม่ประสบความสำเร็จ มักเติบโตในสิ่งแวดล้อมหรือสังคมที่มีความคาดหวังสูง ทำให้แบกรับความกดดันจากคนรอบข้าง ส่วนผลกระทบทางกายทำให้ขาดสารอาหารและพลังงาน หากปล่อยไว้อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

โดยโรคคลั่งผอมจำแนกออกเป็นสองประเภท ประกอบด้วย

1) อดอาหารหรือออกกำลังกายเพียงอย่างเดียว

2) อดอาหารหรือออกกำลังกายร่วมกับกระตุ้นให้อาเจียนเอาอาหารออกมา

สาเหตุของโรคคลั่งผอม

โรคคลั่งผอม

ยีนหรือพันธุกรรม การทำงานในสมอง หรือระดับฮอร์โมนที่เปลี่ยนแปลงไปอาจกระทบสมองส่วนใดส่วนหนึ่งซึ่งทำหน้าที่ควบคุมน้ำย่อย

โรคคลั่งผอม

การเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เป็นปัจจัยที่นำไปสู่โรคนี้ได้ เนื่องจากฮอร์โมนเปลี่ยนแปลง อารมณ์แปรปรวน และเกิดความเครียดกังวลต่าง ๆ

โรคคลั่งผอม

มีแนวโน้มเป็นโรคซึมเศร้าและวิตกกังวล จัดการความเครียดได้ไม่ดี เสพติดความสมบูรณ์แบบ หรือตั้งมาตรฐานและเป้าหมายในชีวิตออย่างเคร่งครัด

โรคคลั่งผอม

ความกดดันจากค่านิยมทางสังคม การประกอบอาชีพหรือหน้าที่การงานซึ่งสัมพันธ์กับความคาดหวังเรื่องบุคลิกภาพ การเปรียบเทียบตัวเองกับบุคคลรอบข้างที่มีรูปร่างดี

อาการของโรคคลั่งผอม

จำแนกออกเป็นอาการทางร่างกาย และอาการทางจิตใจ

อาการทางร่างกาย ได้แก่ จำกัดปริมาณอาหารที่รับประทาน อดอาหาร ทานน้อย, ออกกำลังกายอย่างหักโหม, ล้วงคอหลังทานอาหาร, ใช้ยาระบายหรือยาลดน้ำหนัก, รูปร่างผอมแห้ง ไม่มีกล้ามเนื้อและไขมัน น้ำหนักน้อยกว่ามาตรฐานค่าดัชนีมวลกายมาก , ปริมาณเม็ดเลือดผิดปกติ, นอนไม่หลับ, ผมร่วง, ประจำเดือนไม่มา เพราะระบบฮอร์โมนผิดปกติ, ไม่มีแรง ลุกนั่งเวียนศีรษะคล้ายเป็นลม เพราะแรงดันเลือดน้อย

อาการทางจิตใจ ได้แก่ วิตกกังวลกับการกินอาหาร นับแคลอรี่, เบื่ออาหาร, กังวลเรื่องรูปร่างและน้ำหนักของตัวเอง

แนวทางการดูแลตัวเองของผู้ป่วยโรคคลั่งผอม

เลี่ยงชั่งน้ำหนัก ผู้ป่วยควรเลี่ยงชั่งน้ำหนักหรือส่องกระจกถี่เกินไป เนื่องจากพฤติกรรมเหล่านี้จะกระตุ้นให้แย่ลง

พยายามรับประทานอาหารให้ได้ตามแผนการรักษา

ออกกำลังกายอย่างเหมาะสมไม่หักโหมมากจนเกินไป

หลีกเลี่ยงสิ่งเร้าจำพวกโซเชียลมีเดีย หรือสื่อที่กระตุ้นให้เกิดการเปรียบเทียบรูปร่างของตัวเองกับ ผู้อื่น

แนวทางการรักษาโรคคลั่งผอม

แนวทางการรักษา เป้าหมายเบื้องต้นในการรักษา คือ ป้องกันไม่ให้ผู้ป่วยเสียชีวิตจากการอดอาหาร นักโภชนาการ นักจิตวิทยา จิตแพทย์ อายุรแพทย์ จึงมีส่วนสำคัญในการร่วมทีมรักษา ผู้ป่วยบางรายอาจต้องพิจารณารักษาในโรงพยาบาล

สำหรับการรักษาอาการทางกาย แพทย์อาจใช้วิธีให้อาหารทางหลอดเลือด เพื่อเพิ่มน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปลอดภัย ให้ผู้ป่วยเริ่มรับประทานอาหารในปริมาณน้อย และค่อย ๆ เพิ่มปริมาณอย่างช้า ๆ เมื่อร่างกายปรับตัวได้แล้วจึงเพิ่มปริมาณ อย่างไรก็ตามหากเร่งให้บริโภคอาหารเร็วเกินไปอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ และกำหนดให้บริโภคอาหารเพื่อให้ได้รับสารอาหารในปริมาณที่เพียงพอต่อความต้องการของร่ายกาย

โรคคลั่งผอม

การรักษาเยียวยาทางจิตใจ จะต้องประเมินหาสาเหตุของโรคและให้การดูแลตามที่สอดคล้องกับสาเหตุของผู้ป่วยแต่ละราย อาจจะต้องใช้จิตบำบัดและอาศัยความร่วมมือจากคนรอบข้าง ไม่ว่าจะเป็นสมาชิกในครอบครัว เพื่อนสนิท คนรัก หรือเพื่อนร่วมงานเพื่อให้ผู้ป่วยเกิดความมั่นใจในบุคลิกภาพและรูปร่างของตัวเอง และในรายที่มีโรคร่วม เช่น ภาวะวิตกกังวล ซึมเศร้า กลัวสังคม อาจต้องพิจารณาให้ยาร่วมด้วย

โรคคลั่งผอม

Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับ “โรคคลั่งผอม”

ถาม
ตอบ

อาการแทรกซ้อนจากโรคคลั่งผอมมีอะไรบ้าง?

– กระดูกพรุนจากการขาดแคลเซียม

– โรคซีดจากการขาดเหล็กและวิตามินบี

– โรคตับจากการขาดโปรตีน

– หัวใจเต้นผิดจังหวะ หัวใจเต้นช้าผิดปกติ หรือไตวาย

– มีปัญหาเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหาร เช่น ท้องผูก ท้องอืด หรือคลื่นไส้

– ระบบฮอร์โมนตกต่ำแทบทุกระบบ

– มีปัญหาเกี่ยวกับสมองและระบบประสาท เช่น สมาธิสั้น หรือความจำไม่ดี

– อิเล็กโทรไลต์ผิดปกติ เช่น โพแทสเซียม โซเดียม หรือคลอไรด์ในเลือดต่ำทำให้ซึม

ถาม
ตอบ

โรคคลั่งผอมต่างจากโรคล้วงคอ (Bulimia Nervosa) อย่างไร?

ทั้งโรคคลั่งผอมและโรคล้วงคอต่างเป็นความผิดปกติทางจิตที่เกี่ยวกับการกินทั้งคู่ (eating disorder) แต่มีความต่างกันตรงมุมมองที่มีต่อการกิน คนที่เป็นโรคคลั่งผอม จะไม่อยากกิน เบื่ออาหาร หาวิธีไม่ให้กินมาก หลบเลี่ยงการกิน ขณะที่โรคล้วงคอจะชอบกิน เจริญอาหาร หลังจากนั้นจะเกิดความรู้สึกผิดกับตัวเองแล้วล้วงคอให้อาหารอาเจียนออกมา

บทความโดย พญ.ชนิดา สถิตย์ปัญญาพันธุ์

เกร็ดความรู้

เพิ่มเติม