วัคซีน IPD ในผู้สูงอายุ

วัคซีนป้องกัน IPD ในผู้สูงอายุ

เมื่อพูดถึงการฉีดวัคซีน เราคงนึกภาพสมัยเด็ก หากใครฉีดครบก็คิดไปว่าจบแล้ว สิ่งที่หลายคนคิด ความจริงกลับไม่ใช่ มีวัคซีนอีกมากมาย ที่เป็นวัคซีนที่ควรฉีดในผู้สูงอายุวัคซีนผู้สูงอายุวันนี้ ฉีดในเด็กก็ดี ฉีดเมื่อสูงอายุก็ดีด้วย วัคซีนที่เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน และทางการแพทย์แนะนำให้ฉีด คือ วัคซีนป้องกัน IPD แสดงว่าความร้ายแรงของเชื้อนี้คงจะไม่ธรรมดา

โรคติดเชื้อไอพีดี (IPD) ย่อมาจาก Invasive Pneumococcal Disease เป็นโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัสรุนแรง เกิดจากเชื้อ สเตรปโตคอคคัส นิวโมเนียอี หรือเรียกสั้นๆ ว่า เชื้อนิวโมคอคคัส เชื้อตัวนี้เป็นเชื้อแบคทีเรียที่มีมากมายหลายสายพันธุ์ พบได้ทั่วไปในโพรงจมูกและลำคอของคนทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ สามารถแพร่กระจายสู่ผู้อื่นได้ง่ายโดยการไอหรือจาม และความน่ากลัวของการติดเชื้อตัวนี้ก็คือ อาจทำให้เกิดภาวะปอดอักเสบ หูน้ำหนวก เยื่อหุ้มสมองอักเสบ ฯลฯ และบางครั้งอาจรุนแรงถึงขั้นติดเชื้อแบบแพร่กระจายทำให้อันตรายถึงขั้นเสียชีวิตได้

โรคติดเชื้อ IPD มักพบในเด็กเล็กที่อายุต่ำกว่า 2 ขวบ เนื่องจากยังไม่มีภูมิคุ้มกันต่อโรค ที่ผ่านมาจึงเฝ้าระวังและฉีดวัคซีนป้องกัน IPD ในเด็กเล็กเป็นส่วนใหญ่ แต่ปัจจุบันโรคนี้ไม่ได้น่ากลัวเฉพาะในกลุ่มเด็กเล็กเท่านั้น ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง อาทิ เบาหวาน โรคหัวใจ โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ตับแข็ง ผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวี ผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน เป็นต้น ก็เป็นกลุ่มเสี่ยงสำคัญของโรคนี้เช่นกัน จากสถิติ ประเทศไทยพบอัตราการติดเชื้อรุนแรงในเด็กเล็กและผู้สูงอายุสูงกว่าช่วงวัยอื่น

ไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลย กับคำว่าผู้สูงอายุ ปฏิเสธไม่ได้ว่ารอบๆ ตัวเราเต็มไปด้วยผู้สูงอายุ ซึ่งเป็นกลุ่มที่หากได้รับเชื้อนิวโมคอคคัส จะเกิดอาการรุนแรงมาก ด้วยภูมิคุ้มกันของร่างกายที่ลดน้อยถอยลงทุกวัน เชื้อนิวโมคอคคัส จึงโจมตีผู้สูงอายุได้ง่ายและเป็นอันตรายมาก

ปัจจุบันหลายประเทศ ในยุโรปและสหรัฐ แนะนำให้ฉีดวัคซีนป้องกัน IPD ในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง ซึ่งเป็นกลุ่มที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อนิวโมคอคคัสรุนแรง ด้วยการติดเชื้อก็ง่าย แพร่เชื้อผ่านการไอ จาม การฉีดวัคซีนป้องกัน IPD เพื่อเสริมภูมิคุ้มกันจึงเป็นสิ่งสำคัญ เสมือนการสร้างเกราะป้องกัน ช่วยลดโอกาสเสี่ยงต่อการติดเชื้อนิวโมคอคคัสได้มากขึ้น

สำหรับวัคซีน IPD ที่ใช้อย่างแพร่หลายในผู้สูงอายุ มี 2 ชนิด ได้แก่

• วัคซีนนิวโมคอคคัสแบบคอนจูเกต ซึ่งการฉีดเสริมสร้างภูมิคุ้มกันในผู้สูงอายุควรฉีดชนิด 13 สายพันธุ์ โดยไม่ต้องฉีดวัคซีนเข็มกระตุ้นแต่อย่างใด
• วัคซีนนิวโมคอคคัสแบบโพลีแซคคาไรด์ ฉีด 1 เข็มในผู้ป่วยอายุมากกว่า 65 ปี และถ้าได้รับวัคซีนเข็มแรกก่อนอายุ 65 ปี ควรฉีดวัคซีนซ้ำหลังจากอายุ 65 ปี และห่างจากเข็มแรกไม่น้อยกว่า 5 ปี การเลือกฉีดวัคซีนว่าจะเป็นชนิดใด ควรต้องปรึกษาแพทย์ร่วมด้วย

วัคซีนทั้งสองชนิดสามารถครอบคลุมสายพันธุ์ของเชื้อที่ก่อโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัสรุนแรงในประเทศไทยได้ประมาณร้อยละ 68-78

การฉีดวัคซีนป้องกัน IPD จะฉีดเข้ากล้าม โดยอาการข้างเคียงส่วนใหญ่เป็นอาการเฉพาะที่ เช่น ปวดบวมบริเวณที่ฉีด ซึ่งมักไม่รุนแรง และหายได้เองใน 2-3 วัน

เมื่อการป้องกันสามารถทำได้ ก็ไม่ควรปล่อยให้เกิดภาวะ IPD แล้วค่อยมารักษา ลองมองไปรอบๆ ตัว คนที่บ้านและคนใกล้ตัว เข้าข่ายผู้สูงอายุกี่คน ชีวิตที่ดีและมีความสุขไม่ควรฝากไว้กับความเสี่ยง ชีวิตที่เราสามารถเลือกให้สุขภาพดีได้ วัคซีนป้องกัน IPD ที่นอกจากจะฉีดให้เด็กเล็กได้แล้ว ยังครอบคลุมผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง และผู้สูงอายุ วันนี้ร่วมมือกัน พาคนที่บ้านและใกล้ตัวมาฉีดวัคซีนป้องกัน IPD นะคะ