มะเร็งต่อมลูกหมากในผู้หญิงข้ามเพศ
แม้ว่าผู้หญิงข้ามเพศหรือสาวประเภทสองจะเทคฮอร์โมนเพศหญิงมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน หรือในบางรายได้ผ่าตัดแปลงเพศแล้ว แต่ความเสี่ยงในการเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากยังคงมีอยู่ เพราะต่อมลูกหมากจะไม่ถูกตัดออกในระหว่างการผ่าตัดแปลงเพศ เช่น การผ่าตัดสร้างช่องคลอดหรือการผ่าตัดตกแต่งอวัยวะเพศหญิงภายนอก เพราะต่อมลูกหมากอยู่ใกล้กับกระเพาะปัสสาวะ ล้อมรอบด้วยเส้นประสาทและหลอดเลือด การผ่าตัดเอาต่อมลูกหมากออกอาจทำให้เกิดปัญหาเกี่ยวกับการปัสสาวะและทำลายเส้นประสาทเหล่านี้ได้ อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงอาจลดลงหากเคยรับฮอร์โมนเพศหญิงหรือยากดฮอร์โมนเพศชาย รวมถึงการตัดอัณฑะพบได้น้อยมากในผู้หญิงข้ามเพศ ส่วนใหญ่พบในรายที่เริ่มใช้ฮอร์โมนเพื่อการข้ามเพศหลังอายุ 50 ปีไปแล้ว
การเกิดมะเร็งต่อมลูกหมากในผู้หญิงข้ามเพศ
ในทางทฤษฎีเชื่อว่าการตัดอัณฑะและการได้รับฮอร์โมนเพศหญิงทำให้ต่อมลูกหมากฝ่อได้ และลดโอกาสเกิดโรคมะเร็งต่อมลูกหมากถ้ารับการรักษาก่อนอายุ 40 ปี อย่างไรก็ตาม ยังแนะนำให้ตรวจคัดกรองโรคมะเร็งต่อมลูกหมากในผู้หญิงข้ามเพศโดยใช้เกณฑ์เดียวกันกับผู้ชายเพศกำเนิด โดยเฉพาะในรายที่เป็น BRCA1/ BRCA2 gene mutation carrier เนื่องจากมีความเสี่ยงมากกว่า มีความเป็นไปได้ว่าโรคมะเร็งต่อมลูกหมากที่เกิดในหญิงข้ามเพศซึ่งได้รับฮอร์โมนเพศหญิงอาจมีความรุนแรงมากกว่ามะเร็งต่อมลูกหมากในผู้ชายเพราะเกิดขึ้นได้แม้ในภาวะที่มีความเข้มข้นของฮอร์โมนเอสโตรเจนสูงและฮอร์โมนเพศชายต่ำ แม้ผู้ป่วยจะได้รับการตัดอัณฑะออกแล้วก็ตาม
ต่อมลูกหมากในหญิงข้ามเพศมีหน้าที่อะไร?
ต่อมลูกหมากอยู่รอบท่อปัสสาวะส่วนต้นบริเวณปากทางออกของกระเพาะปัสสาวะ หน้าที่หลักของต่อมลูกหมากคือการช่วยสร้างน้ำอสุจิ หากได้รับการผ่าตัดแปลงเพศแล้วอาจยังคงมีของเหลวออกมาเมื่อเกิดการกระตุ้นทางเพศ (น้ำอสุจิ) เนื่องจากผู้หญิงข้ามเพศยังมีต่อมลูกหมากอยู่ แต่หากได้รับการผ่าตัดเอาอัณฑะออก จะไม่มีอสุจิอยู่ในของเหลวที่ผลิตออกมา
ต่อมลูกหมากส่งผลต่อเพศสัมพันธ์ในหญิงข้ามเพศอย่างไร?
ต่อมลูกหมากช่วยหล่อลื่นระหว่างการมีเพศสัมพันธ์ได้ ผู้หญิงข้ามเพศบางคนที่ผ่าตัดแปลงเพศแล้วยังคงมีของเหลวไหลออกมาจากต่อมลูกหมากเมื่อเกิดอารมณ์ทางเพศ แต่ไม่ใช่ผู้หญิงข้ามเพศทุกคนที่จะมีอาการเช่นนี้ ต่อมลูกหมากมีความไวต่อการกระตุ้นเช่นกัน การกระตุ้นต่อมลูกหมากระหว่างการสอดใส่ทางช่องคลอด (รวมถึงการใช้นิ้วหรือของเล่นทางเพศ) นอกจากนี้ การสอดใส่ทางทวารหนักก็สามารถกระตุ้นต่อมลูกหมากได้เช่นกัน
อายุที่มากขึ้น ส่วนใหญ่ในหญิงข้ามเพศพบมะเร็งต่อมลูกหมากในผู้ที่มีอายุมากกว่า 50 ปีขึ้นไป
มีประวัติสมาชิกในครอบครัวหรือญาติสายตรงเคยป่วยด้วยโรคมะเร็งต่อมลูกหมากมาก่อน
มีประวัติสมาชิกในครอบครัวเคยเป็นมะเร็งเต้านมหรือมะเร็งรังไข่ที่เกี่ยวข้องกับการกลายพันธุ์ ใน ยีน BRCA2 ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากมากขึ้น
อาการมะเร็งต่อมลูกหมากในผู้หญิงข้ามเพศ
ปัสสาวะไม่พุ่ง ปัสสาวะไม่สุด ต้องใช้เวลาในการเบ่ง หรือปวดปัสสาวะบ่อยเวลากลางคืน อย่างไรก็ตาม ผู้หญิงข้ามเพศที่เป็นมะเร็งต่อมลูกหมากอาจมีโอกาสเกิดอาการทางระบบทางเดินปัสสาวะน้อยกว่าผู้ชายทั่วไป เนื่องจากฮอร์โมนเพศหญิงอาจทำให้ต่อมลูกหมากมีขนาดเล็กลง อาการผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะเกิดจากต่อมลูกหมากไปกดทับท่อปัสสาวะ เมื่อต่อมลูกหมากโตขึ้นหากผู้หญิงข้ามเพศมีต่อมลูกหมากเล็ก อาจใช้เวลานานกว่าที่เซลล์มะเร็งจะเจริญเติบโตและแสดงอาการ
การตรวจคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมากในผู้หญิงข้ามเพศ
การเจาะเลือดเพื่อหาสารบ่งชี้มะเร็ง PSA (Prostatic Specific Antigen) สารชนิดนี้จะถูกผลิตขึ้นมามากกว่าปกติในผู้ป่วยที่เป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก ค่าที่ใช้ในการตรวจคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมาก คือ PSA (prostate specific antigen) ในผู้หญิงข้ามเพศซึ่งมีระดับของฮอร์โมนเพศชายในเลือดต่ำมักมีระดับต่ำกว่าในผู้ชายและขนาดต่อมลูกหมากมักมีขนาดเล็กกว่า ในการตรวจคัดกรองจึงต้องลดค่าปกติของ PSA ลงจากไม่เกิน 4 ng/mL ในเพศชายโดยกำเนิดเหลือ ไม่เกิน 1 ng/mL ควรตรวจ serum PSA ทุก 1-4 ปี (ลด ค่าปกติเหลือ 1 ng/mL) และ digital rectal examination หรือคลำต่อมลูกหมากในขณะตรวจภายใน (สำหรับรายที่ผ่าตัดช่องคลอดใหม่) เริ่มที่อายุ 40 ปี ทั้งนี้ การคลำต่อมลูกหมากอาจจะทำได้ยากขึ้นเล็กน้อยจากการผ่าตัด สิ่งสำคัญคือ เวลาไปพบแพทย์ต้องแจ้งประวัติการใช้ฮอร์โมนและการผ่าตัดให้ทราบอย่างชัดเจน เพื่อให้แพทย์ประเมินค่าเลือดได้อย่างถูกต้อง
แนวทางการรักษามะเร็งต่อมลูกหมาก
ผ่าตัดต่อมลูกหมากออกทั้งหมด เป็นการผ่าตัดเพื่อเอาต่อมลูกหมากที่เป็นมะเร็งรวมทั้งต่อมน้ำเหลืองออกทั้งหมด โดยการใช้กล้อง (Laparoscopic)
รักษาด้วยการฉายเเสงหรือรังสีรักษา (Radiotherapy) เพื่อกำจัดเซลล์มะเร็ง สำหรับผู้ป่วยโรคมะเร็งต่อมลูกหมากในระยะเริ่มต้นไปจนถึงการรักษาในจุดที่แพร่กระจาย
รักษาด้วยเคมีบำบัด (Chemotherapy) ใช้ยาต้านมะเร็งไปถึงทุกส่วนในร่างกายเพื่อฆ่าเซลล์มะเร็ง
Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับมะเร็งต่อมลูกหมากในผู้หญิงข้ามเพศ
แนวทางป้องกันมะเร็งต่อมลูกหมากในผู้หญิงข้ามเพศ?
– การตัดอัณฑะ รับยากดฮอร์โมนเพศชายและรับฮอร์โมนเพศหญิงจะทำให้ฮอร์โมนเพศชายในร่างกายลดลง ส่งผลให้ต่อมลูกหมากฝ่อ และจะลดโอกาสเกิดโรคมะเร็งต่อมลูกหมากได้ โดยเฉพาะถ้าตัดอัณฑะและรับฮอร์โมนเพศหญิงตั้งแต่ก่อนอายุ 40 ปี
– เข้ารับการตรวจคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมากกับแพทย์เฉพาะทางอย่างสม่ำเสมอ
การใช้ฮอร์โมนเพศหญิงช่วยลดความเสี่ยงเกิดมะเร็งต่อมลูกหมากจริงหรือไม่?
จริง โดยปกติแล้วมะเร็งต่อมลูกหมากจะเติบโตได้ดีเมื่อมีฮอร์โมนเพศชาย (Testosterone) หากผู้หญิงข้ามเพศได้รับยาฮอร์โมนเพศหญิงและยาต้านฮอร์โมนเพศชายต่อเนื่องกันเป็นเวลานาน ย่อมทำให้ขนาดของต่อมลูกหมากเล็กลง ความเสี่ยงในการเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากจะลดลงตามไปด้วยเมื่อเทียบกับผู้ชายทั่วไป แต่ลดลงไม่ได้หมายความว่าไร้ความเสี่ยงเพราะยังมีโอกาสเกิดขึ้นได้ แม้จะน้อยก็ตาม
รายการอ้างอิง
วรพล รัตนเลิศ และ กฤติมา สมิทธิ์พล. (2563). คู่มือการให้บริการสุขภาพคนข้ามเพศประเทศไทย. กรุงเทพฯ : ศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านสุขภาพคนข้ามเพศ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
โปรโมชั่น
เพิ่มเติม
ศัลยกรรมตกแต่งและความงามยอดนิยม
