chat

มะเร็งต่อมน้ำลาย

เมื่อเอ่ยถึงมะเร็ง หลายคนอาจนึกถึงเนื้อร้ายจากอวัยวะหลักในร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นเต้านม ปอด ลำไส้ ฯลฯ แต่เซลล์เล็ก ๆ อย่างต่อมน้ำลายก็สามารถแบ่งตัวหรือเติบโตผิดปกติจนกลายเป็นก้อนมะเร็งได้เช่นกัน ต่อมน้ำลายกระจายอยู่ทั่วช่องทางเดินหายใจ ช่องปาก ช่องว่างข้างคอหอย บริเวณริมฝีปาก เพดานอ่อน รวมทั้งในโพรงจมูก มีหน้าที่สร้างน้ำลายมาหล่อเลี้ยงช่องปากและลำคอ ช่วยหล่อลื่นอาหาร ทำให้การพูดและการกลืนอาหารทำได้ง่าย ช่วยทำความสะอาดเศษอาหาร และปรับสมดุลความเป็นกรด-ด่างในช่องปาก หากตรวจสุขภาพหรือตรวจคัดกรองร่างกายแล้วพบความผิดปกติเกี่ยวกับต่อมน้ำลายมีโอกาสรักษาหายเป็นปกติได้

มะเร็งต่อมน้ำลายคืออะไร?

อาการของมะเร็งต่อมน้ำลาย

สาเหตุของมะเร็งต่อมน้ำลาย

แนวทางวินิจฉัยมะเร็งต่อมน้ำลาย

มะเร็งต่อมน้ำลายรักษาอย่างไร?

Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับมะเร็งต่อมน้ำลาย

มะเร็งต่อมน้ำลายคืออะไร?

มะเร็งต่อมน้ำลาย

เป็นโรคที่เกิดจากเซลล์เนื้อเยื่อต่อมน้ำลายเกิดความผิดปกติในการแบ่งตัว หรือเจริญเติบโตผิดปกติจนเป็นก้อนเนื้อ โดยต่อมน้ำลายหน้ากกหูเป็นบริเวณที่พบมะเร็งต่อมน้ำลายบ่อยที่สุด อย่างไรก็ตาม โรคนี้พบได้น้อยมากด้วยอัตราส่วน 1 ต่อแสนคน ต่อมน้ำลายหน้าใบหู (Parotid gland) เป็นต่อมน้ำลายขนาดใหญ่ที่สุดมีโอกาสเป็นมะเร็ง 25% (มะเร็งต่อมน้ำลายแบบที่พบบ่อย), ต่อมน้ำลายใต้ขากรรไกร (Submandibular gland) มีโอกาสเป็นมะเร็ง 50% และต่อมน้ำลายใต้ลิ้น (Sublingual gland) มีโอกาสเป็นมะเร็ง 75%

มะเร็งต่อมน้ำลายระยะที่ 1 ก้อนมะเร็งมีขนาดเล็ก ยังลุกลามอยู่เฉพาะในต่อมน้ำลาย

ระยะที่ 2 ก้อนมะเร็งขนาดโตขึ้น แต่ยังลุกลามอยู่เฉพาะในต่อมน้ำลาย

ระยะที่ 3 ก้อนมะเร็งขนาดโตมาก ลามเข้าเนื้อเยื่อข้างเคียง หรือลุกลามไปยังต่อมน้ำเหลืองที่คอ

มะเร็งต่อมน้ำลาย

มะเร็งต่อมน้ำลายระยะลุกลาม โรคลุกลามและยึดติดกับอวัยวะข้างเคียง ลุกลามเข้าต่อมน้ำเหลืองที่คอ ต่อมน้ำเหลืองมีขนาดโต แพร่กระจายทางกระแสโลหิตไปยังปอด

อาการของมะเร็งต่อมน้ำลาย

พบก้อนเนื้อบริเวณแก้มหน้า กกหู หรือภายในช่องปาก ก้อนเนื้องอกที่พบมีขนาดโตเร็วผิดปกติ

มะเร็งต่อมน้ำลาย

พบก้อนบริเวณต่อมน้ำเหลืองโต

ปวดแบบเรื้อรังบริเวณปาก ขากรรไกร แก้ม หรือหน้าหู

รู้สึกชาหรืออ่อนแรงบริเวณกล้ามเนื้อใบหน้าข้างใดข้างหนึ่ง

ใบหน้าหรือลำคอทั้งสองข้างมีขนาดไม่สมดุลกันอย่างเห็นได้ชัด

อ้าปาก ยิงฟัน ยิ้มแล้วมุมปากทั้งสองข้างยกขึ้นไม่เท่ากัน หลับตาไม่สนิท

ขยับกล้ามเนื้อใบหน้าลำบากหรือรู้สึกว่าอ้าปากได้ไม่สุด

มีของเหลวไหลออกมาจากหู

กลืนอาหารลำบาก

สาเหตุของมะเร็งต่อมน้ำลาย

อายุที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะช่วงอายุ 55 ปีขึ้นไป มักพบในเพศชายมากกว่าเพศหญิง

มีประวัติการได้รับรังสีรักษาบริเวณศีรษะหรือลำคอมาก่อน

ได้รับโลหะหนักหรือแร่ธาตุบางชนิดเข้าสู่ร่างกายเป็นระยะเวลานาน เช่น ได้รับรังสี แร่ใยหิน สารไนโตรซามีน (Nitrosamine) ในยางพารา หรือสัมผัสฝุ่นซิลิก้า (Silica Dust) ในโรงงานผลิตแก้ว

มีประวัติสมาชิกในครอบครัวเคยป่วยเป็นมะเร็งต่อมน้ำลายหรือมะเร็งชนิดอื่นมาก่อน

แนวทางวินิจฉัยมะเร็งต่อมน้ำลาย

เมื่อคลำพบก้อนเนื้องอกบริเวณหน้าหู แพทย์จะตรวจประเมินว่า ก้อนนั้นเป็นเนื้องอกของต่อมน้ำลาย (Parotid Gland) หรือเป็นต่อมน้ำเหลืองที่อักเสบโตขึ้น พร้อมประเมินขนาด ความแข็ง การโตอย่างรวดเร็ว มีก้อนต่อมน้ำเหลืองที่คอโตร่วมด้วยหรือไม่ ตรวจเส้นประสาทที่ควบคุมการทำงานของใบหน้าว่ามีภาวะอัมพาตใบหน้าร่วมด้วยหรือไม่

วินิจฉัยด้วยภาพ เช่น อัลตราซาวนด์ (Ultrasound) เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) หรือเอ็มอาร์ไอ (MRI Scan) บริเวณปากและขากรรไกร เพื่อตรวจดูสิ่งผิดปกติ ตรวจหาตำแหน่ง และขนาดของก้อนเนื้อ ดูว่าก้อนเนื้องอกมีการกดเบียดโครงสร้างที่สำคัญด้วยหรือไม่?

ส่องกล้องเข้าไปในช่องปาก คอ และกล่องเสียง เพื่อตรวจหาก้อนเนื้อหรือสิ่งผิดปกติ

ตัดตัวอย่างเนื้อเยื่อบริเวณก้อนเนื้อไปตรวจหาเซลล์ผิดปกติในห้องปฏิบัติการ

มะเร็งต่อมน้ำลายรักษาอย่างไร?

แพทย์จะใช้วิธีผ่าตัดเอาก้อนเนื้อมะเร็งออก หรือผ่าตัดต่อมน้ำลายร่วมด้วย ขึ้นอยู่กับความรุนแรงและความเสี่ยงในการลุกลามของก้อนมะเร็ง โดยแพทย์อาจผ่าตัดนำผิวหนังหรือเนื้อเยื่อจากบริเวณอื่นของร่างกาย เช่น เนื้อหน้าอก เนื้อขา มาตกแต่งแผล ช่วยให้แผลฟื้นฟูจนสามารถใช้ปากและใบหน้าสำหรับสนทนา เคี้ยวอาหาร กลืน และหายใจได้สะดวก

ใช้วิธีรักษาอื่น ๆ ร่วมกับการผ่าตัดเพื่อกำจัดเซลล์มะเร็ง เช่น มะเร็งต่อมน้ำลายกับการฉายรังสี (ใช้รังสีรักษา) หรือเคมีบำบัด

Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับ“มะเร็งต่อมน้ำลาย”

ถาม
ตอบ

ภาวะแทรกซ้อนหลังการผ่าตัดเนื้องอกต่อมน้ำลายหน้าหู (Parotid Tumor) มีอะไรบ้าง?

ภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัดเนื้องอกต่อมน้ำลายหน้าหูที่พบได้ คือ หน้าเบี้ยวหลังผ่าตัด (Facial Nerve Injury) แพทย์จะลงแผลตั้งแต่หน้าหูอ้อมไปจนถึงกกหูก่อนที่จะผ่าตัดก้อนเนื้อออก เก็บเส้นประสาทไว้ให้ครบโดยตำแหน่งของต่อมน้ำลายจะประกบเส้นประสาทที่มาเลี้ยงกล้ามเนื้อบริเวณใบหน้า หากเก็บเส้นประสาทไม่ครบอาจทำให้กล้ามเนื้อแสดงอารมณ์ของใบหน้าทำงานผิดปกติ เช่นปากเบี้ยว ยักคิ้วไม่ได้ แก้มหย่อน ปิดตาไม่สนิท จึงจำเป็นต้องอาศัยความเชี่ยวชาญของแพทย์เพื่อลดภาวะแทรกซ้อน ส่วนภาวะอื่นๆ ที่พบ เช่น การติดเชื้อหรือมีเลือดออกใต้แผลผ่าตัด เนื้อเยื่อบางส่วนที่เย็บมีเนื้อตาย เกิดภาวะน้ำลายรั่วที่แผลผ่าตัด หรือมีเหงื่อออกบริเวณใบหน้าที่ผ่าตัด (Frey’s syndrome)

ถาม
ตอบ

ต่อมน้ำลายอักเสบแตกต่างจากมะเร็งต่อมน้ำลายอย่างไร?

ต่อมน้ำลายอักเสบ (Sialadenitis) เป็นภาวะที่สามารถเกิดขึ้นได้กับต่อมน้ำลายทุกต่อมในร่างกาย โดยเฉพาะต่อมน้ำลายที่อยู่ใต้หู (Parotid Gland) และต่อมน้ำลายใต้ขากรรไกร (Submandibular Gland) สาเหตุของต่อมน้ำลายอักเสบเกิดได้ทั้งจากการติดเชื้อแบคทีเรีย (Bacterial Sialadenitis) เชื้อโรคเหล่านี้จะเข้าสู่ต่อมน้ำลายผ่านทางท่อน้ำลาย เมื่อร่างกายขาดน้ำ ทำให้การผลิตน้ำลายลดลง การไหลเวียนของน้ำลายไม่ดี จึงติดเชื้อได้ง่าย โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ, การติดเชื้อไวรัส (Viral Sialadenitis) เช่น เชื้อไวรัสคางทูม (Mumps Virus) ซึ่งทำให้ต่อมน้ำลายใต้หูบวมโตทั้งสองข้าง, นิ่วในท่อน้ำลาย (Sialolithiasis) ทำให้น้ำลายไหลออกมาไม่ได้ เมื่อน้ำลายคั่งค้างในต่อมย่อมเกิดการอักเสบและติดเชื้อตามมา เป็นต้น

– ฉีดวัคซีนป้องกันเชื้อเอชพีวี เพื่อป้องกันการติดเชื้อและลดความเสี่ยงเป็นมะเร็งกล่องเสียง

บทความโดย พญ.อรอุมา ศรีวานิชวิพัฒน์