ฝีคัณฑสูตร (Anal Fistula)

ฝีคัณฑสูตรแบบ simple เป็นฝีที่มีโครงสร้างไม่ซับซ้อน โพรงฝีและทางเชื่อมมักอยู่ในระดับตื้น มีเพียงหนึ่งโพรงและหนึ่งทางเชื่อม ผู้ป่วยมักมีหนองไหลออกจากรูเปิดภายนอกเพียงรูเดียว รู้สึกปวดบริเวณทวารหนักเล็กน้อย

ฝีคัณฑสูตรแบบ complex มีโครงสร้างที่ซับซ้อนกว่าโพรงฝีและทางเชื่อมหลายทาง บางครั้งทางเชื่อมอาจลึกลงไปจนถึงกล้ามเนื้อหูรูดชั้นนอกหรือเนื้อเยื่อใกล้เคียง รู้สึกปวดมากขึ้น หนองไหลต่อเนื่อง อาจมีรูเปิดภายนอกหลายรูและอาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ติดเชื้อเรื้อรังหรือการทำลายกล้ามเนื้อหูรูด

การติดเชื้อในต่อมทวารหนัก โดยเฉพาะในกรณีที่มีการอุดตันจากอุจจาระหรือสิ่งแปลกปลอม

การบาดเจ็บบริเวณทวารหนัก บาดเจ็บจากอุบัติเหตุ การผ่าตัด หรือการคลอดบุตรทางช่องคลอด อาจทำให้เกิดการติดเชื้อและลุกลามจนกลายเป็นฝีได้

ระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ผู้ป่วยที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น ผู้ป่วยเบาหวาน หรือผู้ที่อยู่ระหว่างการรักษาด้วยยาเคมีบำบัด มีโอกาสติดเชื้อและเกิดฝีคัณฑสูตรได้ง่ายกว่าบุคคลทั่วไป

การไม่ดูแลสุขอนามัย ทำความสะอาดบริเวณทวารหนักไม่เหมาะสม ทำให้เชื้อโรคสะสมจน นำไปสู่การติดเชื้อ

แพทย์จะสอบถามประวัติและอาการทางลำไส้ของผู้ป่วย

ตรวจดูผิวหนังบริเวณรอบทวารหนักโดยบริเวณผิวหนังส่วนที่อักเสบจะพบว่าเป็นสีแดง และมีหนองหรือเลือดไหลซึมออกมา

หากสงสัยว่าเป็นฝีคัณฑสูตรแบบซับซ้อนหรือหาจุดที่เป็นฝีคัณฑสูตรได้ยาก แพทย์จะตรวจวินิจฉัยด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) ให้เห็นภาพโพรงฝีระหว่างรูเปิดด้านในและรูเปิดด้านนอกได้ชัดเจน

ผ่าตัดเปิดโพรงฝี ปล่อยให้แผลหายเองโดยใช้เวลาประมาณ 1 เดือน ทำในฝีคัณฑสูตรแบบ simple

ผ่าตัดผูกโพรงฝีระหว่างกล้ามเนื้อหูรูดชั้นในกับชั้นนอก (Ligation of Intersphincteric Fistula Tract) ทำในฝีคัณฑสูตรแบบ complex เป็นการผ่าตัดเข้าไปผูกบริเวณรูเปิดด้านในของฝีคัณฑสูตร เพื่อป้องกันไม่ให้แบคทีเรียที่อยู่ข้างในทวารหนักเข้ามาในโพรงฝีได้ การผ่าตัดวิธีนี้ไม่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อกล้ามเนื้อหูรูดทวารหนัก จึงมั่นใจได้ว่าจะไม่เกิดปัญหาในการกลั้นอุจจาระหลังผ่าตัดอย่างแน่นอน

ใช้เชือกคล้องไว้ในโพรงฝีคัณฑสูตรแบบ complex แล้วให้คนไข้ค่อยๆ ดึงเชือกวันละนิด ให้เชือก ตัดผ่านกล้ามเนื้อหูรูดทวารหนักให้ตื้นขึ้นมา จนร่างกายค่อยๆ สมานแผล แม้จะเป็นการตัดผ่านกล้ามเนื้อหูรูดก็จริง แต่ร่างกายจะค่อยๆ ซ่อมแซมเนื้อเยื่อไปเรื่อยๆ ผู้ป่วยจึงไม่เสียความสามารถในการกลั้นอุจจาระ

ใช้เนื้อเยื่อในทวารหนักปิดรูเปิดด้านใน (Advancement Rectal Flap) แพทย์จะใช้เนื้อเยื่อของเยื่อบุผนังด้านในทวารหนักมาปิดที่รูเปิดด้านในของโพรงฝี เพื่อปิดทางเข้าของเชื้อแบคทีเรียจากด้านใน หากปิดจากด้านในได้ด้านนอกจะค่อยๆ หายได้เอง

การใส่แท่งปล่อยลำแสงเลเซอร์ (laser probe) เข้าไปในโพรงฝีจากด้านนอก เพื่อปิดโพรงฝีทั้งหมด โดยให้พลังงานจากลำแสงเลเซอร์ค่อยๆ ทำลายเนื้อเยื่อโพรงฝี ให้เนื้อเยื่อหดตัวกลายเป็นแผลเป็น (scar tissue) ค่อยๆ ปิดไล่ออกมาจากรูเปิดด้านในจนถึงรูเปิดด้านนอก