ผ่าตัดต้อเนื้อแบบวันเดียวกลับ
ต้อเนื้อเป็นโรคตาที่พบได้บ่อย โดยทั่วไปการเป็นต้อเนื้อเป็นภาวะที่ไม่มีอันตราย แต่ถ้าหากต้อเนื้อมีขนาดใหญ่ ลุกลามเข้าไปในตาดำมากขึ้นจนการมองเห็นแย่ลง ต้องได้รับการผ่าตัดต้อเนื้อ(Pterygium Excision) เพื่อป้องกันไม่ให้ต้อเนื้อขยายลุกลามเข้าไปปิดตาดำจนหมด การผ่าตัดต้อเนื้อไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด ใช้เวลาประมาณ 30-45 นาที ก็สามารถกลับบ้านได้ทันที ไม่จำเป็นต้องนอนโรงพยาบาล
ต้อเนื้อ คืออะไร?
ต้อเนื้อเป็นโรคทางสายตาอย่างหนึ่ง มีชื่อเรียกอีกอย่างว่า “ต้อลิ้นหมา” เพราะมีแผ่นเนื้อเยื่อยื่นเป็นรูปทรงสามเหลี่ยมสีขาวเหลืองหรือสีครีมคล้ายลิ้นหมา เกิดจากเยื่อบุตาขาวส่วนที่อยู่ด้านข้างของตาดำเสื่อมสภาพ โดยมีฐานที่เยื่อบุตาขาว ส่วนปลายจะงอกเข้าสู่ใจกลางตาดำ มักเกิดขึ้นที่หัวตามากกว่าหางตา แน่นอนว่าโรคนี้ไม่ได้เกิดกับผู้สูงอายุเท่านั้น แต่ยังหมายรวมถึงวัยกลางคนหรือวัยรุ่นที่เผชิญกับปัจจัยเสี่ยง ไม่ว่าจะเป็นการถูกแสงแดดและฝุ่นละอองบ่อยครั้งจนทำให้ตาแห้ง จึงมีแนวโน้มที่จะเป็นต้อเนื้อได้
โรคต้อเนื้ออาจไม่แสดงอาการอื่นใดหรือเป็นกลุ่มอาการที่ไม่รุนแรง เช่น ระคายเคือง รู้สึกแสบคันที่ดวงตา แต่หากต้อเนื้อมีขนาดใหญ่หรือหนาขึ้นจนครอบคลุมบริเวณกระจกตาอาจส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพการมองเห็น เพราะจะส่งผลต่อความโค้งของตาดำ ทำให้รู้สึกเหมือนมีสิ่งแปลกปลอมอยู่ในดวงตา หากมีอาการระคายเคือง น้ำตาไหลมากผิดปกติ หรือรู้สึกเจ็บตาอย่างรุนแรงควรรีบไปพบจักษุแพทย์ โดยแพทย์จะตรวจวินิจฉัยบริเวณดวงตาและเปลือกตา อาจตรวจดูด้วยตาเปล่าหรือใช้กล้องจุลทรรศน์ชนิดพิเศษสำหรับตรวจตาเบื้องต้น (Slit Lamp) ที่มีแสงไฟและกำลังขยายซึ่งช่วยให้มองเห็นความผิดปกติที่เกิดขึ้นภายในดวงตาได้ รวมถึงสอบถามอาการของผู้ป่วย ระยะเวลาในการเผชิญกับปัจจัยเสี่ยงจากแสงแดด ลม และฝุ่นละออง
สาเหตุของการเกิดต้อเนื้อ
สาเหตุของโรคต้อเนื้อหลักๆ เกิดจากดวงตาสัมผัสรังสีอัลตราไวโอเลตหรือรังสียูวีโดยตรงเป็นประจำทำให้เกิดการเสื่อมของคอลลาเจนในเยื่อบุตาขาว นอกจากนี้ ลม ฝุ่นละออง ควัน ก็เป็นปัจจัยเสี่ยง ที่ทำให้เกิดต้อเนื้อได้
การผ่าตัดต้อเนื้อมีวิธีใดบ้าง?
ผ่าตัดลอกต้อเนื้อแบบปกติ (Simple bare Sclera technique) เป็นการผ่าตัดลอกต้อเนื้อด้วยวิธีธรรมดา ทำให้ต้อเนื้อที่เนื้อเยื่อบุตาขาวหลุดออกจากกระจกตา ใช้เวลา ประมาณ 10-15 นาที ไม่ค่อยระคายเคืองหลังผ่าตัด เนื้อเยื่อบุตาขาวจะฟื้นฟูตัวเองทดแทนส่วนที่ถูกลอกออกไปได้เอง ข้อเสียคือมีโอกาสที่ต้อเนื้อจะกลับมาเป็นซ้ำอีกมีได้มากถึง 40-50%
การผ่าตัดลอกต้อเนื้อพร้อมปลูกถ่ายเนื้อเยื่อ (Conjunctival or amniotic membrane graft) เป็นการตัดต้อเนื้อออกไปแล้วปลูกถ่ายเนื้อเยื่อโดยใช้เยื่อบุตาขาวบริเวณใกล้เคียงหรือเยื่อหุ้มรกมาเย็บด้วยไหม หรือใช้กาวติดเนื้อเยื่อ (Fibrin Glue) ซึ่งทำให้เกิดการระคายเคืองน้อยกว่าการเย็บด้วยไหม กรณีการผ่าตัดต้อเนื้อแบบปลูกเนื้อเยื่อใช้เวลาประมาณ 30-45 นาที ข้อดีคือโอกาสเกิดต้อเนื้อใหม่ซ้ำมีน้อยมาก และแผลผ่าตัดหายเร็วขึ้น ข้อเสียคือหากมีการใช้ไหมเย็บแผล อาจมีอาการระคายเคืองหลังผ่าตัดเยอะกว่า และต้องตัดไหมอีก 7-10 วัน
Fibrin Glue คืออะไร?
Fibrin Glue คือ กาวที่ใช้ติดเนื้อเยื่อ หรือใช้ในการผ่าตัดชนิดต่างๆ ได้มาจากการสกัดสาร 2 ชนิดในเลือดคือ ไฟบริโนเจน และธรอมบิน เมื่อนำสารชนิดนี้มาผสมกันจะแข็งตัวเป็นวุ้นใช้ปิดแผลที่เลือดออก หรือเชื่อมต่อเส้นเลือดเล็กๆ เส้นประสาท ที่ฉีกขาดหรือติดเนื้อเยื่อโดยไม่ต้องเย็บแผล ทำให้ผ่าตัดได้สะดวกรวดเร็ว ประหยัดเวลา
Fibrin Glue เหมาะกับใคร?
Fibrin Glue สามารถใช้ได้กับทุกคน ยกเว้นคนที่แพ้ Fibrin Glue ซึ่งพบน้อยมาก เนื่องจากเป็นสารที่สกัดจากเลือดของมนุษย์จึงสามารถใช้ได้อย่างปลอดภัย
ลอกต้อเนื้อโดยใช้ Fibrin Glue คืออะไร?
ในการผ่าตัดต้อเนื้อเมื่อลอกเอาต้อเนื้อออกแล้ว จะมีการวางเนื้อเยื่อของตนเองหรือเยื่อหุ้มรก เพื่อปิดบริเวณแผลจะป้องกันการกลับเป็นซ้ำได้ผลดีกว่า เราจะใช้ Fibrin Glue หรือกาวผสานเนื้อเยื่อในการติดเนื้อเยื่อที่แผลแทนการเย็บด้วยไหม ทำให้การผ่าตัดสะดวกรวดเร็วขึ้น ระคายเคืองตาน้อย และไม่ต้องตัดไหม
การเตรียมความพร้อมก่อนผ่าตัดต้อเนื้อ
รับประทานอาหารอ่อน ๆ ย่อยง่ายประมาณ 3 ชั่วโมง ก่อนผ่าตัด
ควรปรึกษาแพทย์เรื่องยาที่ควรงดก่อนผ่าตัด เช่น ยาต้านการแข็งตัวของเกล็ดเลือด ควรงดก่อน 7 วัน งดอาหารเสริมและวิตามินที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือดประมาณ 7 วัน เช่น น้ำมันพริมโรส น้ำมันกระเทียม วิตามินซีและอี สารสกัดจากโสม เห็ดหลินจือ ตังกุย ถั่งเช่า น้ำมันตับปลา และโอเมกา 3
งดการแต่งหน้า ทาครีมบริเวณใบหน้าในวันผ่าตัด
ล้างหน้า สระผม ก่อนมาผ่าตัดเนื่องจากหลังผ่าตัดห้ามน้ำเข้าตานาน 1 สัปดาห์ ป้องกันแผลติดเชื้อ
ควรมีญาติมาด้วยในวันผ่าตัดเพราะหลังผ่าตัดต้องปิดตาแน่น 1 วัน
แนวทางปฏิบัติตัวหลังผ่าตัดต้อเนื้อ
ห้ามล้างหน้า ใช้ผ้าขนหนูชุบน้ำบิดหมาด ๆ เช็ดทำความสะอาดใบหน้าเบา ๆ เว้นรอบดวงตาข้างที่ผ่าตัด ป้องกันน้ำเข้าดวงตา
ห้ามสระผมเอง อาจนอนหงายให้ผู้อื่นสระหรือไปสระที่ร้านทำผม ห้ามน้ำเข้าตา 1 สัปดาห์ หรือจนกว่าจะตัดไหม รวมถึงงดใส่คอนแทคเลนส์ เปลี่ยนเป็นสวมแว่นแทนเป็นเวลา 1 เดือนจนกว่าจะตัดไหม
หลีกเลี่ยงการทานอาหารที่มีกลิ่นฉุนหรือรสจัด เพราะอาจทำให้น้ำตาไหลหรือไอจามแรง ๆ การกลั้นห้ามหรือฝืนปิดปากจะทำให้เกิดแรงดันขึ้นไปที่ดวงตา
หลีกเลี่ยงการออกแรงยกของหนัก การออกกำลังกายที่ต้องออกแรงมากๆ รวมถึงงดกิจกรรมที่สัมผัสฝุ่นควันหรือน้ำไว้ก่อนเพราะจะทำให้ตาอักเสบติดเชื้อได้
สวมแว่นตาที่มีสารเคลือบกันยูวี ป้องกันแสงแดดหรือลมเมื่ออยู่ในที่กลางแจ้ง หลีกเลี่ยงสถานที่ที่มีแสงแดดหรือลมแรง เพื่อป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ
หลังการผ่าตัดหากมีอาการผิดปกติ เช่น ตาพร่ามัว เกิดภาพซ้อน ปวดตามาก อาเจียน แผลอักเสบติดเชื้อ แผลมีเลือดออก ควรรีบกลับมาพบแพทย์โดยเร็วที่สุด
Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับ“การผ่าตัดต้อเนื้อแบบวันเดียวกลับ”
แนวทางการป้องกันต้อเนื้อ ?
– หลีกเลี่ยงแสงแดด ลม ฝุ่น ควัน และมลภาวะต่างๆ รวมถึงแสงที่สะท้อนเข้าตา ควรสวมแว่นกันแดดที่มีเลนส์กรองรังสีอัลตราไวโอเลต หรือสวมแว่นตาปกป้องดวงตาไว้เสมอ และใช้น้ำตาเทียมช่วยหล่อลื่นและเพิ่มความชุ่มชื้นแก่ดวงตาเมื่อมีอาการเคืองตา
แพทย์ประจำศูนย์จักษุ
เพิ่มเติม
หัตถการของศูนย์จักษุ
