ถุงน้ำอัณฑะ (Hydrocele)

ถุงน้ำอัณฑะ (Hydrocele) คืออะไร?

ถุงน้ำอัณฑะ (Hydrocele) คือ ภาวะที่ถุงบรรจุลูกอัณฑะมีของเหลวสะสมอยู่ภายในจนเกิดอาการบวม มักเกิดในทารกแรกเกิดโดยเฉพาะทารกที่คลอดก่อนกำหนด ระหว่างที่ร่างกายกำลังเจริญเติบโตอยู่ในครรภ์มารดา อัณฑะจะเคลื่อนออกจากช่องท้องของทารก และสร้างถุงน้ำห่อหุ้มลูกอัณฑะไว้ จนถึงช่วงใกล้คลอด ถุงอัณฑะจะปิดตัวลงและร่างกายของทารกจะดูดซึมของเหลวที่อยู่ภายในถุงจนหมดภายใน 1 ปีแรกหลังคลอดบุตร อย่างไรก็ตาม บางรายอาจไม่สามารถดูดซึมของเหลวภายในถุงอัณฑะได้หมด หรือเกิดความผิดปกติจนทำให้ของเหลวยังคั่งอยู่ภายในถุงอัณฑะ จนเป็นที่มาของถุงน้ำในอัณฑะ ทั้งยังเกิดได้ในผู้ใหญ่จากการบาดเจ็บ การอักเสบภายในถุงอัณฑะ

ประเภทของถุงน้ำอัณฑะ

ถุงน้ำอัณฑะสามารถแบ่งออกได้ 2 ชนิด ได้แก่

ถุงน้ำอัณฑะชนิดมีรูเปิด (Communicating Hydrocele) เป็นถุงน้ำที่มีช่องเปิด ปิดไม่สนิท และทำให้ของเหลวในช่องท้องสามารถไหลเข้ามาสะสมอยู่ภายในถุงอัณฑะได้

ถุงน้ำอัณฑะชนิดมีรูปิด (Noncommunicating Hydrocele) เป็นถุงน้ำที่ปิดสนิท แต่ร่างกายเกิดความผิดปกติจนทำให้ไม่สามารถดูดซึมของเหลวออกจากถุงน้ำได้หมด

สาเหตุถุงน้ำอัณฑะ

ถุงน้ำอัณฑะในเด็กเกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงเดือนที่ 7 ของพัฒนาการทารกในครรภ์ ตามปกติแล้วร่างกายจะสร้างถุงน้ำหุ้มล้อมรอบลูกอัณฑะ จากนั้นถุงอัณฑะจะปิดตัวและของเหลวจะถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายในช่วง 1 ปีแรกหลังคลอด แต่เด็กที่มีภาวะถุงน้ำอัณฑะจะเกิดความผิดปกติในถุงอัณฑะ ทำให้ไม่สามารถดูดของเหลวกลับได้

แนวทางการวินิจฉัยถุงน้ำอัณฑะ

วิธีรักษาถุงน้ำอัณฑะ

ผ่าตัดถุงน้ำอัณฑะเป็นวิธีรักษาหลัก โดยแพทย์จะกรีดเปิดแผลที่ถุงอัณฑะเพื่อระบายของเหลวที่สะสมอยู่ด้านในออกมา จากนั้นเย็บปิดแผล ทั้งนี้ โรคถุงน้ำอัณฑะที่เกิดขึ้นในทารกและวัยผู้ใหญ่สามารถหายได้เองภายใน 1 ปี แต่ถ้าเลยระยะเวลาดังกล่าวแล้วยังไม่ยุบหรือมีอาการข้างเคียงอื่นๆ แพทย์มักให้ผ่าตัดรักษา หลังผ่าตัดแล้วถุงน้ำสามารถเกิดซ้ำได้ร้อยละ 2

กรณีรักษาถุงน้ำอัณฑะไม่ผ่าตัด หากผู้ป่วยมีเงื่อนไขสุขภาพที่ไม่สามารถผ่าตัดได้ แพทย์จะใช้วิธีเจาะดูดน้ำอัณฑะด้วยเข็มระบายของเหลวออกแทน อย่างไรก็ตาม วิธีนี้มีความเสี่ยงเกิดการติดเชื้อและเกิดภาวะแทรกซ้อนหลังการรักษาได้

Q&A หลากคำถาม มีคำตอบ เกี่ยวกับ“ถุงน้ำอัณฑะ”

แนวทางการป้องกันถุงน้ำอัณฑะ

– ยังไม่มีวิธีป้องกันโรคถุงน้ำอัณฑะในเด็กทารก แต่ในผู้ใหญ่สามารถป้องกันได้ด้วยการระมัดระวังไม่ให้อัณฑะได้รับบาดเจ็บ หากต้องเล่นกีฬาที่มีแรงปะทะและเสี่ยงอัณฑะได้รับบาดเจ็บให้ใส่เครื่องป้องกันทุกครั้ง รวมทั้งป้องกันอัณฑะติดเชื้อจากโรคติดต่อจากเพศสัมพันธ์

มีโรคอะไรบ้างที่อัณฑะบวมแต่ไม่ใช่ถุงน้ำอัณฑะ

– อัณฑะบิดขั้ว เกิดอาการปวดเมื่ออัณฑะบิดขั้วบริเวณส่วนปลายหลอดอสุจิซึ่งมีเลือดหล่อเลี้ยงอัณฑะ มีอาการปวดอัณฑะร่วมกับคลื่นไส้อาเจียน อัณฑะจะบวม กดเจ็บ และถูกดึงกลับในช่องท้อง

– ไส้เลื่อนขาหนีบ (Inguinal hernia) เป็นโรคที่เกิดแต่กำเนิดในเพศชาย ถูกกระตุ้นด้วยการออกกำลังกาย การยกของหนัก และปัญหาการขับถ่าย หากปล่อยไว้นานจะเสี่ยงไส้เน่าหรือลำไส้อุดตัน

– อัณฑะอักเสบ เกิดจากเชื้อไวรัสเดียวกับโรคคางทูม หนองในแท้และเทียม รู้สึกปวดเจ็บอัณฑะ อัณฑะบวม ปวดเจ็บเวลาปัสสาวะหรือหลั่งน้ำอสุจิหรือปัสสาวะเป็นเลือด มีหนองตรงปลายท่อปัสสาวะ เป็นต้น

– มะเร็งอัณฑะ (Testicular Cancer) พบได้ไม่บ่อยนัก ส่วนใหญ่พบในเพศชายอายุระหว่าง 15-35 ปี สาเหตุเกิดจากการเจริญเติบโตผิดปกติของลูกอัณฑะ มีภาวะลูกอัณฑะไม่ลงถุง ลูกอัณฑะหนึ่งหรือสองข้างไม่เข้าไปอยู่ในถุงอัณฑะตั้งแต่เป็นทารกก่อนคลอด ทำหน้าที่ผลิตฮอร์โมนเพศชายและสเปิร์มที่ใช้ในการสืบพันธุ์ อาการจะมีก้อนนูนที่รู้สึกเจ็บบริเวณลูกอัณฑะ ลูกอัณฑะบวม เจ็บปวดภายในถุงอัณฑะ หรือรู้สึกหนักภายในถุงอัณฑะ อาจเกิดเพียงข้างเดียวหรือสองข้างก็ได้

ผ่าตัดถุงน้ำอัณฑะแล้วสมรรถภาพทางเพศจะเหมือนเดิมไหม?

– โดยทั่วไปการผ่าตัดถุงน้ำอัณฑะจะไม่ส่งผลกระทบต่อสมรรถภาพทางเพศแต่อย่างใด โอกาสที่การผ่าตัดจะส่งผลข้างเคียงต่อสมรรถภาพทางเพศค่อนข้างต่ำมาก

รายงานอ้างอิงรศ.นพ. สุรเกียรติ อาชานานุภาพ. (2567). ถุงน้ำอัณฑะ (Hydrocele) กล่อนน้ำ. กรุงเทพฯ : คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล.