กายภาพบำบัด

กายภาพบำบัด
อีกแนวทางในการรักษา, ฟื้นฟู, ป้องกัน และส่งเสริมสุขภาพ

หากวันใดวันหนึ่งเกิดเหตุไม่คาดคิดขึ้นกับคนที่คุณรักหรือแม้แต่ตัวคุณเอง ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุหรืออะไรก็ตามที่ส่งผลให้แขน, ขา หรือกล้ามเนื้อที่เคยเคลื่อนไหวได้เป็นปกติต้องอ่อนแรงลง ไม่มีแม้แต่ความสามารถจะยกแขนหรือยกขาได้ เราเชื่อว่าการรักษาที่นอกเหนือจากการรับประทานยาแล้ว กายภาพบำบัดยังถือเป็นอีกหนึ่งศาสตร์ที่เข้ามาช่วยให้ร่างกายของคุณกลับมาเคลื่อนไหวได้เหมือนเดิมอีกครั้ง

ก่อนอื่นมาทำความเข้าใจกันก่อนว่า การกายภาพบำบัดคืออะไร สำหรับการกายภาพบำบัด (Physical Therapy หรือ Physio Therapy) คือ วิชาชีพทางด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพ ที่เกี่ยวข้องกับการป้องกัน รักษา ฟื้นฟู และช่วยในเรื่องการเคลื่อนไหวที่ผิดปกติ ที่เกิดขึ้นจากสภาพร่างกายเปลี่ยนไป หรือแม้แต่อาการต่างๆ ที่เกิดขึ้นจากโรคบางชนิด ซึ่งในการทำกายภาพบำบัดทุกครั้งจะต้องทำโดยนักกายภาพบำบัด หรือภายใต้การดูแลของนักกายภาพบำบัดเท่านั้น ก่อนทำกายบำบัดทุกครั้งนักกายภาพบำบัดจะต้องศึกษาข้อมูลของคนไข้ ดูข้อมูลการตรวจร่างกาย และประวัติการรักษาอื่นๆ ประกอบกันเพื่อช่วยในการรักษาให้ได้ผลและตรงจุด

คราวนี้มาดูต่อกันสิว่าโรคอะไรบ้างที่จำเป็นต้องเข้ารับการรักษาด้วยวิธีการทำกายภาพบำบัด ได้แก่

• โรคในระบบกระดูกและข้อ โรคนี้จะเป็นการฟื้นฟูโดยใช้เครื่องมือทางกายภาพและแนะนำการออกกำลังกายเพื่อลดอาการปวดและช่วยฟื้นฟูกล้ามเนื้อไปจนถึงร่างกายให้กลับคืนสู่สภาพเดิมโดยเร็วที่สุด เช่น อาการปวดกล้ามเนื้อทั้งเฉียบพลันและเรื้อรัง, การฟื้นฟูในผู้ป่วยกระดูกหัก ข้อเคล็ดขัดยอก, การอักเสบของข้อและเอ็น (ไหล่ติด), การเสื่อมของข้อ (ปวดคอ, ปวดหลัง, ข้อเข่าเสื่อม), การฟื้นฟูในภาวะสูญเสียอวัยวะ และการบาดเจ็บจากการเล่นกีฬา รวมไปถึงการฟื้นฟูผู้ป่วยหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก/ข้อเข่า เป็นต้น
• โรคระบบประสาท สำหรับการฟื้นฟูในกลุ่มนี้จะเน้นการทำให้กล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้น ฝึกการช่วยเหลือตนเองให้สามารถทำกิจวัตรประจำวันหรือใช้อุปกรณ์ช่วยตัวเองได้เหมาะสม เช่น การบาดเจ็บของไขสันหลัง อัมพฤกษ์อัมพาต การบาดเจ็บของเส้นประสาท คนไข้หลังผ่าตัดโรคพาร์กินสัน เป็นต้น
• โรคทางทรวงอก การทำกายภาพจะสามารถช่วยขับเสมหะออกจากปอดโดยการเคาะปอดที่ทำในทั้งเด็กและผู้ใหญ่ สอนให้ผู้ป่วยรู้จักวิธีการหายใจให้ถูกต้องและสามารถหายใจได้คล่องขึ้น ดีขึ้นในเวลาต่อมา รวมถึงการออกกำลังเพื่อเพิ่มสมรรถภาพของปอดและหัวใจ เช่น ปอดอักเสบ ถุงลมอักเสบ ผู้ป่วยก่อนและหลังผ่าตัดหัวใจ เป็นต้น
• การดูแลผู้ป่วยหลังผ่าตัดได้แก่ ผู้ป่วยหลังทำศัลยกรรมตกแต่งเสริมหน้าอก มีโปรแกรมในการนวดหน้าอก และผู้ป่วยหลังทำการผ่าตัดมะเร็งเต้านม เป็นต้น

สำหรับในการรักษา ฟื้นฟู คนไข้ด้วยกายภาพบำบัดในแต่ละรายนั้นนักกายภาพบำบัดจะต้องศึกษาข้อมูล ตรวจร่างกาย หรือผลจากห้องปฏิบัติการทางการแพทย์เสียก่อน พร้อมทั้งอาจจะต้องศึกษาภาพถ่ายทางรังสีด้วยเพื่อช่วยในการวินิจฉัยได้ ก่อนที่จะรักษาด้วยการทำกายภาพบำบัด ซึ่งในคนไข้แต่ละรายอาจจะใช้เครื่องมือในการรักษาและฟื้นฟูร่างกายไม่เหมือนกัน ส่วนใหญ่แล้วเครื่องมือและอุปกรณ์ที่ใช้ทางด้านกายภาพบำบัด ประกอบไปด้วย

เครื่องที่ใช้ในการบำบัดฟื้นฟูสภาพกล้ามเนื้อและเส้นประสาท ที่เกิดการบาดเจ็บหรือการอักเสบ ได้แก่

• เครื่องอัลตราซาวนด์ (Ultrasound therapy) เป็นเครื่องนวดในระดับลึก เพื่อลดการปวด ลดอาการอักเสบของเส้นเอ็นและกล้ามเนื้อ ช่วยยืดให้กล้ามเนื้อ หรือพังผืดที่ยึดติดแข็งให้อ่อนตัวและกระตุ้นการไหลเวียนโลหิต
• เครื่องช็อตเวฟ (Shortwave diathermy) เป็นเครื่องอบด้วยความร้อนลึกชนิดคลื่นสั้น ช่วยในการลดอาการปวด ลดอาการอักเสบ โดยเฉพาะในส่วนที่อยู่ลึกหรือในส่วนของกล้ามเนื้อมัดใหญ่ เช่น กล้ามเนื้อหลังหรือข้อต่อต่างๆ เช่น ข้อเข่า ข้อไหล่
• เครื่องกระตุ้นไฟฟ้า (Electrical Stimulation) เป็นเครื่องกระตุ้นกล้ามเนื้อ และเส้นประสาท ด้วยกระแสไฟฟ้าชนิดต่างๆ เพื่อฟื้นฟูสภาพของกล้ามเนื้อที่มีปัญหาบาดเจ็บ ทั้งที่เกิดจากตัวกล้ามเนื้อเองหรือเกิดจากระบบประสาทที่ทำให้เกิดอาการอ่อนแรงหรือบาดเจ็บ เคลื่อนไหวไม่เป็นปกติ
• เครื่องดึงกระดูกสันหลัง (Traction) เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ยืดตัวและหลัง การยืดออกของกระดูกสันหลังจะช่วยให้หมอนรองกระดูกสันหลังสามารถดึงออกซิเจนและเลือดไปหล่อเลี้ยงเพื่อปรับสภาพตัวเองได้ ช่วยฟื้นฟูโรคเกี่ยวกับหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท อาการปวดคอ หรือปวดหลัง

นอกจากนี้ยังมีเครื่องที่ใช้ในการออกกำลังกายส่วนต่างๆ ของร่างกายที่ต้องมีการฟื้นฟูสภาพ หรือเพิ่มความแข็งแรง ได้แก่ ลู่วิ่ง จักรยาน เครื่องบริหารแขน-ขา เครื่องบริหารกล้ามเนื้อมือและนิ้ว โดยมีแพทย์และนักกายภาพบำบัดเป็นผู้แนะนำดูแล และฝึกสอนคนไข้อย่างใกล้ชิด และในบางรายอาจต้องใช้อุปกรณ์เสริมที่ช่วยพยุงส่วนต่างๆ ของร่างกาย หรืออุปกรณ์ที่ใช้ในการช่วยเหลือคนไข้ที่ไม่สามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ ต้องอาศัยเครื่องช่วยต่างๆ เช่น เสื้อพยุงกระดูกสันหลังและส่วนต่างๆ ในกรณีมีปัญหากระดูกสันหลังจากการบาดเจ็บหรือภาวะกระดูกเสื่อม อาจต้องใช้อุปกรณ์พยุงข้อต่อต่างๆ เช่น ที่พยุงข้อเข่ากรณีข้อเข่าเสื่อม หรือที่พยุงข้อเท้ากรณีปลายเท้าตกจากการบาดเจ็บของเส้นประสาท และอุปกรณ์เสริมที่ช่วยในการยืน เดิน เช่น ไม้ค้ำยัน ไม้เท้า โครงฝึกเดิน และยังมีการรักษาที่นอกเหนือจากการใช้อุปกรณ์ทางการแพทย์ร่วมด้วยในคนไข้บางราย เช่น ใช้การประคบร้อน-เย็น และการใช้ขี้ผึ้งพาราฟิน เพื่อให้ผลในการเกิดความร้อน-เย็น ในระดับตื้น ช่วยผ่อนคลายและช่วยในการหมุนเวียนโลหิตดีขึ้น

จะเห็นได้ว่าการทำกายภาพบำบัดนั้นไม่เพียงแต่จะช่วยรักษาอย่างเดียวแต่ยังจะช่วยฟื้นฟู เสริมทักษะการใช้กล้ามเนื้อให้คนไข้กลับมาสู่สภาพเดิมและสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างปกติ กลับมาช่วยเหลือตัวเองได้ เดินเองได้ หยิบจับสิ่งของเองได้ แต่ทั้งหมดที่กล่าวมานั้นจะดีขึ้นได้ตัวคนไข้เองต้องเข้ารับการทำกายภาพบำบัดอย่างต่อเนื่อง ปฏิบัติตัวตามแพทย์แนะนำและนักกายภาพบำบัดอยู่เสมอ รวมถึงต้องหมั่นเข้ารับการทำกายภาพบำบัด เพียงเท่านี้คุณก็จะได้ชีวิตที่สดใสกลับคืนมาอีกครั้ง